Bài viết của David Schmitz 

Tổng thống Nga Vladimir Putin tại một cuộc họp báo. (Ảnh lưu trữ)

Nga đã tiếp tục siết chặt việc chặn ứng dụng nhắn tin Telegram tại thủ đô Moscow và nhiều thành phố lớn khác vào thứ Tư (25/3), theo thông tin từ hãng điều tra độc lập Nga “Agentstvo”. Các hạn chế sử dụng ứng dụng hiện tương đương với mức áp dụng đối với những nền tảng đã bị cấm chính thức tại Nga như Signal hay WhatsApp.

Trước đó, từng có thông tin cho rằng các hạn chế internet ở Nga đã được nới lỏng phần nào vào đầu tuần. Tuy nhiên, việc nới lỏng ngắn hạn này có thể chỉ do sự cố kỹ thuật từ phía nhà mạng.

Lệnh hạn chế internet gây bất mãn và nhiều suy đoán tại Nga

Trong nhiều tuần qua, internet di động tại các thành phố lớn của Nga – bao gồm cả Moscow – đã bị hạn chế đáng kể. Gần đây, Telegram dường như trở thành mục tiêu chính của chính quyền Nga, với lý do chính thức là nhằm đảm bảo an ninh trước các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine.

Tuy nhiên, các biện pháp này đã gây ra không ít chỉ trích công khai trong xã hội Nga. Nhiều người dân than phiền trong các cuộc phỏng vấn đường phố về những bất tiện trong đời sống hàng ngày. Ngay cả trong quân đội Nga – vốn phụ thuộc nhiều vào Telegram – cũng xuất hiện sự bất mãn, theo các blogger quân sự Nga.

Hiện Điện Kremlin đang cố gắng thúc đẩy một ứng dụng nhắn tin do nhà nước kiểm soát mang tên “Max”. Trước đó, Telegram đã từ chối cung cấp quyền truy cập cho cơ quan thực thi pháp luật và tình báo Nga. Đồng thời, ngày càng có nhiều nghi ngờ về lý do chính thức của các biện pháp hạn chế, đặc biệt khi xét đến những tin đồn lâu nay về tính cách mang màu sắc hoang tưởng của ông Putin.

Putin “hoàn toàn bất an” sau vụ ám sát Ali Khamenei?

Một số chuyên gia và nhà quan sát Nga cho rằng các lệnh hạn chế internet thực chất xuất phát từ nỗi lo bị ám sát của ông Putin, chứ không phải vì các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine như tuyên bố chính thức.

Nhà báo và chuyên gia Nga Julia Ioffe nhận định rằng ngay cả các nhà tuyên truyền thân Điện Kremlin cũng cho rằng tình hình tại Iran có ảnh hưởng lớn hơn so với chiến sự Ukraine. Theo những tin đồn lan truyền, ông Putin đã trở nên “hoàn toàn bất an” sau vụ tấn công nhằm vào lãnh tụ tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei.

Trước đó, việc Putin tăng cường mạnh mẽ các biện pháp an ninh cá nhân sau cái chết của nhà lãnh đạo Libya Muammar Gaddafi đã được biết đến rộng rãi. Theo Ioffe, ông thậm chí từng nhiều lần xem lại những hình ảnh về những giờ phút cuối cùng của Gaddafi.

“Chứng hoang tưởng của Putin dường như ngày càng tăng”

Theo đánh giá, cái chết của Gaddafi năm 2011 đã đánh dấu bước ngoặt khiến Putin chuyển sang đường lối cứng rắn và mang tính phục thù hơn. Hiện tại, mức độ hoang tưởng của ông dường như đang gia tăng rõ rệt.

Các phương tiện truyền thông Nga cũng ghi nhận sự thay đổi trong hành vi của Putin. Theo “Agentstvo”, ông gần như không còn tham dự các sự kiện công khai tại Điện Kremlin kể từ khi xảy ra vụ việc liên quan đến Khamenei và khi các hạn chế internet được áp dụng.

“Cuộc họp công khai cuối cùng của tổng thống tại Điện Kremlin là vào ngày 9/3, liên quan đến tình hình thị trường dầu khí”, hãng tin này cho biết, đồng thời nhắc đến các suy đoán lan rộng trong xã hội Nga sau sự kiện nói trên.

Chính trị gia đối lập Nga Dmitri Gudkov cũng viết trên Telegram rằng đang lan truyền những tin đồn dai dẳng – dù chưa được xác nhận – cho rằng Điện Kremlin lo ngại vì Khamenei bị theo dõi và xác định vị trí thông qua camera giám sát đường phố (mà Moscow thậm chí còn có nhiều hơn).

Những tin đồn kỳ lạ lan rộng

Một số tin đồn còn mang màu sắc kỳ lạ. Một kênh Telegram nổi tiếng dẫn nguồn từ cơ quan an ninh Nga cho rằng Putin đang đối mặt với “mối đe dọa nội bộ”, thậm chí có kế hoạch đặt “vật liệu sinh hóa” vào chăn ga giường của ông.

Trong bối cảnh internet bị kiểm soát chặt, những suy đoán chưa được kiểm chứng này tiếp tục lan rộng. Nhiều chuyên gia, trong đó có nhà phê bình Điện Kremlin Bill Browder, cho rằng nguyên nhân chính của các biện pháp này vẫn là nỗi lo bị ám sát của Putin.

Nhà phê bình Điện Kremlin: “Putin là người sợ hãi”

Bill Browder – từng là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Nga trước khi trở thành người chỉ trích mạnh mẽ Putin – nhận định: “Putin là một kẻ nhút nhát và sợ hãi.”

Ông cho rằng việc hạn chế internet ở Moscow xuất phát từ niềm tin của Putin rằng Khamenei đã bị phát hiện và tiêu diệt thông qua công nghệ giám sát. “Ông ấy lo rằng người Ukraine hoặc những lực lượng khác có thể sử dụng điều đó để tìm ra và giết ông,” Browder nói.

Theo đó, Putin hiện cũng hạn chế xuất hiện tại các cơ quan chính phủ ở Moscow, vì lo ngại về an toàn cá nhân.

Kremlchef soll „verunsichert“ sein: „Putin befürchtet, die Ukrainer könnten es nutzen, um ihn zu töten“