Bài viết của Niklas Zimmermann 

Thường xuyên cùng chung lập trường: Thủ tướng Hungary Viktor Orbán và Thủ tướng Slovakia Robert Fico.

Đây không phải là cuộc biểu tình lớn nhất trong số nhiều cuộc biểu tình phản đối chính phủ của Thủ tướng Robert Fico. Tuy nhiên, ngay trước Giáng sinh, hàng nghìn người đã tập trung tại thủ đô Bratislava của Slovakia để biểu tình “chống mafia”. Các chính trị gia thuộc đảng “Slovakia Tiến bộ” (Progressive Slovakia) cùng nhiều đảng đối lập tự do và bảo thủ khác đã phát biểu trên sân khấu – một hình ảnh quen thuộc trong những tuần và tháng gần đây.

Bất ngờ từ đại diện cộng đồng người Hungary

Tuy nhiên, sau đó ông László Gubík bất ngờ bước lên bục phát biểu – một nhân vật mà hầu như không ai chờ đợi xuất hiện tại đây. Ông Gubík là lãnh đạo đảng “Liên minh Hungary”, đại diện cho quyền lợi của cộng đồng người Hungary thiểu số tại Slovakia. Cho đến gần đây, phần lớn cộng đồng này vẫn được xem là có thiện cảm với ông Fico.

Các đồng minh mới cùng nhau phản đối gay gắt một sửa đổi luật hình sự được thông qua vào giữa tháng 12. Trong khi các đảng đối lập Slovakia chỉ trích đạo luật này là “đo ni đóng giày” nhằm bảo vệ những người thân cận với Thủ tướng Fico – kể cả những người đang bị điều tra hoặc đã bị kết án – thì đảng của người Hungary xuống đường vì một lý do khác.

Cụ thể, luật hình sự mới được quốc hội Slovakia thông qua và được Tổng thống Peter Pellegrini ký ban hành trước đêm Giáng sinh quy định rằng: “Bất kỳ ai công khai phủ nhận, bác bỏ hoặc đặt nghi vấn trật tự hòa bình được thiết lập sau Chiến tranh Thế giới thứ hai (…) sẽ bị trừng phạt bằng án tù lên tới sáu tháng.”

Đối lập Slovakia chỉ trích việc tước đoạt tài sản của người Hungary

Quy định này ám chỉ trực tiếp đến các sắc lệnh Beneš – những sắc lệnh mà chính quyền Tiệp Khắc sau Thế chiến II đã sử dụng để ra lệnh trục xuất tập thể và tịch thu tài sản của công dân mang quốc tịch Đức và Hungary.

Mặc dù, không giống như người Đức, cộng đồng người Hungary sinh sống ở miền nam Slovakia không bị trục xuất hoàn toàn khỏi Tiệp Khắc khi đó, các sắc lệnh Beneš vẫn là vấn đề gây tranh cãi và khơi dậy cảm xúc mạnh mẽ cho đến tận 80 năm sau. Cuộc tranh luận bùng phát hiện nay là minh chứng rõ ràng nhất.

Với việc sửa đổi luật hình sự, liên minh cầm quyền Slovakia thực chất không trực tiếp nhắm vào cộng đồng người Hungary. Mục tiêu chính của ông Fico và các đồng minh là một sáng kiến của đảng Slovakia Tiến bộ – hiện là đảng đối lập lớn nhất – đang tìm cách mở rộng cơ sở cử tri vốn chủ yếu là tầng lớp đô thị và trí thức.

Tháng 11, các chính trị gia của đảng này đã tới miền nam Slovakia, nơi có đông người nói tiếng Hungary sinh sống. Tại thành phố Komárno, họ thảo luận về hoạt động của Quỹ Đất đai Nhà nước Slovakia. Kể từ khi ông Fico trở lại nắm quyền năm 2023, số vụ trưng thu đất để xây dựng đường sá – được biện minh bằng các sắc lệnh Beneš – đã gia tăng đáng kể. Phe tiến bộ yêu cầu không được sử dụng các sắc lệnh này để thiết lập các quan hệ pháp lý mới.

Đảng của lãnh đạo đối lập Michal Šimečka cho rằng lập trường này phù hợp với quan điểm của Tổng thống Peter Pellegrini, người từng kêu gọi điều tương tự trong chiến dịch tranh cử mùa xuân 2024 – chiến dịch được ông Fico và đảng Hungary ủng hộ. Phe tiến bộ cũng viện dẫn nghị quyết của quốc hội Slovakia năm 2007, trong đó lên án việc áp dụng nguyên tắc “trách nhiệm tập thể”.

Tranh cãi về liên minh chính trị mới

Tuy nhiên, điều này không ngăn được các chính trị gia chính phủ – và cả một bộ phận phe đối lập – công kích dữ dội đảng Slovakia Tiến bộ. Một cáo buộc sai sự thật được đưa ra là đảng này muốn bãi bỏ hoàn toàn các sắc lệnh Beneš và do đó phá bỏ trật tự hậu chiến. Ngay sau khi cáo buộc này xuất hiện, liên minh cầm quyền đã đưa việc “phủ nhận” hoặc “đặt nghi vấn” các sắc lệnh vào diện xử phạt hình sự trong bản sửa đổi luật.

Việc đảng Hungary của ông Gubík mở cửa hợp tác với phe đối lập tự do gây nhiều bất ngờ. “Liên minh Hungary” được coi là đảng bảo thủ cánh hữu và có mối liên hệ chặt chẽ với đảng Fidesz của Thủ tướng Hungary Viktor Orbán – đồng minh thân cận nhất của ông Fico ở cấp độ châu Âu, đặc biệt trong việc phản đối hỗ trợ Ukraine.

Năm 2014, ông Gubík từng ra tranh cử Nghị viện châu Âu với tư cách đại diện cho người Hungary ở nước ngoài trong danh sách của đảng Orbán. Sau khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine, ông từng viết trên Facebook: “Nếu Ukraine đã bắt đầu một ‘chế độ ăn kiêng lãnh thổ’, có lẽ nước này còn có thể gầy đi thêm một vùng nữa.” Phát biểu này ám chỉ – theo cách mỉa mai, như ông hiện giải thích – rằng vùng Transcarpathia ở miền tây Ukraine từng thuộc Hungary.

Do đó, việc ông Gubík xuất hiện trên sân khấu biểu tình tại Bratislava không được tất cả các lực lượng đối lập hoan nghênh. Một cuộc tranh luận đã nổ ra xoay quanh câu hỏi liệu phe tiến bộ có chọn nhầm đối tác trong nỗ lực tìm kiếm đồng minh mới chống lại ông Fico hay không.

Ở chiều ngược lại, những diễn biến mới tại Slovakia cũng khiến chính phủ Hungary không thoải mái. Cổng thông tin đối ngoại thân chính phủ Hungary Today viết sau cuộc bỏ phiếu tại quốc hội Slovakia rằng đây là “một sự phản bội lớn đối với cộng đồng người Hungary thiểu số”. Đồng thời, trang này chỉ trích ông Gubík – “trẻ tuổi và phần nào cả tin” – vì “đứng chung sân khấu với phe cực tả”.

Trong một thời gian dài, các lãnh đạo cấp cao của Hungary tránh bình luận về vấn đề này. Tuy nhiên, một tuần trước Giáng sinh, lãnh đạo đối lập Hungary Péter Magyar cáo buộc Thủ tướng Orbán đã bỏ rơi “những đồng bào Hungary của chúng ta tại Slovakia”.

Cùng ngày, ông Orbán tuyên bố muốn “làm rõ” tác động của đạo luật này với Bratislava. Ngày trước đêm Giáng sinh, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Hungary đã phát biểu thẳng thắn hơn: “Lập trường của Slovakia là không thể chấp nhận được. Hungary phản đối việc xâm phạm quyền lợi của người Hungary tại Slovakia.”

Streit über Beneš-Dekrete: Ficos Problem mit den Ungarn im Land