Gần nhà nhưng chưa chắc phù hợp

Nhà anh Bùi Ngọc Quang ở xóm Khoa Đà, xã Hưng Nguyên, chỉ cách Khu công nghiệp VSIP Nghệ An vài km. Anh Quang từng có hơn 1 năm làm công nhân tại một doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử trong khu công nghiệp. Công việc có hợp đồng, được đóng bảo hiểm và trả lương đều hằng tháng, những điều mà việc làm tự do khó bảo đảm. Tuy nhiên, việc luân phiên theo ca, có thời điểm tăng ca kéo dài khiến sinh hoạt gia đình của anh thường xuyên bị xáo trộn.

Sau một thời gian cân nhắc, anh Quang nghỉ việc, chuyển sang làm thợ nhôm kính cùng một nhóm thợ tại địa phương. Công việc hiện tại không đều, tháng nhiều công trình, thu nhập có thể cao hơn khi làm công nhân; lúc ít việc, tiền công giảm đáng kể. Đổi lại, anh chủ động hơn về thời gian, có thể đưa, đón con và thu xếp việc gia đình. “Làm bên ngoài có tháng nhiều, tháng ít nhưng chủ động được thời gian. Nếu trở lại nhà máy, ngoài mức lương, tôi còn phải cân nhắc ca làm và thời gian dành cho gia đình”, anh Quang nói.

Lựa chọn của anh Quang cho thấy sự ổn định vẫn quan trọng, nhưng không còn là yếu tố duy nhất trong quyết định việc làm. Bên cạnh tiền lương, người lao động còn tính đến sức khỏe, thời gian đi lại, trách nhiệm gia đình và mức độ chủ động trong cuộc sống.

Theo báo cáo 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An, các doanh nghiệp trên địa bàn đang sử dụng 74.790 lao động. Trong kỳ, các doanh nghiệp tuyển mới 27.835 người, nhưng tổng số lao động thực tế chỉ tăng 10.453 người so với cuối năm 2025. Chênh lệch giữa số tuyển mới và mức tăng ròng cho thấy mức độ biến động lao động tại các doanh nghiệp còn khá lớn.

Những con số này cũng cho thấy người lao động không quay lưng với nhà máy. Hàng chục nghìn người vẫn đăng ký và được tuyển dụng. Tuy nhiên, nhận việc không đồng nghĩa với gắn bó lâu dài.

Sau một thời gian, những vấn đề về thu nhập thực nhận, ca kíp, cường độ lao động và khả năng thu xếp cuộc sống gia đình mới bộc lộ rõ, khiến một bộ phận tiếp tục tìm kiếm lựa chọn khác. Có người chuyển sang bán hàng, giao hàng, xây dựng, cơ khí, nhôm kính hoặc may gia công. Thu nhập có thể không ổn định, nhưng họ thường chủ động hơn về thời gian. Với người có con nhỏ, một công việc gần nhà nhưng thường xuyên làm ca đêm hoặc tăng ca muộn chưa chắc thuận lợi hơn việc làm tự do có thể linh hoạt giờ giấc.

Tại xã Quỳnh Văn, việc triển khai Dự án Nhà máy sản xuất, gia công giày dép xuất khẩu Thịnh Phát đang mở ra kỳ vọng về việc làm tại chỗ. Dự án được thực hiện trên địa bàn xã Quỳnh Thạch, huyện Quỳnh Lưu (cũ), nay thuộc xã Quỳnh Văn, có tổng vốn đầu tư hơn 593 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026 và tạo việc làm cho khoảng 8.000 lao động.

Nhà ở thôn 3, cách khu vực dự án không xa, chị Nguyễn Thị Hường đang làm thợ may tại một cơ sở gia công trên địa bàn. Thu nhập bình quân khoảng 6-7 triệu đồng mỗi tháng, nhưng không đều vì phụ thuộc số lượng đơn hàng. Chị mong có công việc ổn định ngay tại địa phương, song chưa thể quyết định có vào nhà máy hay không.

“Có nhà máy ngay tại địa phương thì ai cũng mong có thêm việc làm. Nhưng tôi còn phải xem mức lương, ca làm, việc tăng ca và chế độ bảo hiểm. Nếu thu nhập khá hơn và thời gian phù hợp thì tôi mới tính chuyện chuyển việc”, chị Hường nói.

Thách thức giữ chân công nhân

Theo Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An, trong 6 tháng cuối năm 2026, các doanh nghiệp dự kiến cần tuyển thêm khoảng 39.775 lao động. Riêng khu vực có vốn đầu tư nước ngoài cần 38.490 người, chiếm 96,7%. Nhu cầu tập trung ở các doanh nghiệp gia công, lắp ráp điện tử, may mặc và công nghệ cao đang mở rộng sản xuất hoặc chuẩn bị hoạt động.

Quy mô tuyển dụng lớn tạo thêm cơ hội việc làm trong tỉnh, nhưng cũng khiến cạnh tranh lao động giữa các doanh nghiệp rõ hơn. Người tìm việc có thêm điều kiện so sánh mức lương, phụ cấp, ca làm, xe đưa đón và môi trường làm việc.

Với phần lớn lao động phổ thông, điều được cân nhắc trước tiên vẫn là thu nhập thực nhận. Họ muốn biết sau khi cộng tiền làm thêm, phụ cấp và trừ các khoản đóng góp, mỗi tháng còn nhận được bao nhiêu; mức thu nhập ấy có ổn định hay phụ thuộc nhiều vào tăng ca, thưởng chuyên cần và tình hình đơn hàng.

Ông Trần Hữu Thượng - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Nghệ An cho rằng, doanh nghiệp tại Nghệ An có lợi thế gần nơi cư trú, giúp người lao động giảm chi phí và ổn định đời sống gia đình. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ phát huy khi thu nhập, phúc lợi và điều kiện làm việc không có khoảng cách quá lớn so với các thị trường lao động khác.

Theo ông Thượng, mức thu nhập được giới thiệu thường bao gồm lương cơ bản, tiền làm thêm, thưởng chuyên cần và các khoản phụ cấp. Nếu người lao động chỉ nhìn thấy tổng thu nhập cao nhất mà không hiểu rõ điều kiện để đạt được mức đó, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế dễ dẫn đến nghỉ việc sớm.

“

Doanh nghiệp cần công khai lương cơ bản, thu nhập bình quân, điều kiện hưởng phụ cấp, thời gian làm thêm và các khoản khấu trừ. Khi có đầy đủ thông tin, người lao động có thể tự đánh giá công việc có phù hợp hay không; doanh nghiệp cũng hạn chế được tình trạng tuyển vào rồi lại phải tuyển mới sau thời gian ngắn.

Ông Trần Hữu Thượng - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Nghệ An

Sự minh bạch trong tuyển dụng mới chỉ là bước đầu. Để người lao động lựa chọn và ở lại, doanh nghiệp còn phải bảo đảm thu nhập ổn định, thời gian làm việc hợp lý, bữa ăn ca, xe đưa đón và cách ứng xử của đội ngũ quản lý. Chính sách giữ chân lao động cần sát với nhu cầu của từng nhóm. Người có con nhỏ thường quan tâm đến giờ làm, khả năng đổi ca và việc tăng ca có được báo trước; người từng làm việc ngoài tỉnh trở về lại so sánh khá kỹ thu nhập thực nhận, cường độ công việc và cách quản lý...

Theo ông Trần Phi Hùng - Trưởng phòng Việc làm và Tiền công, Sở Nội vụ Nghệ An, doanh nghiệp không thể chỉ yêu cầu người lao động có kỷ luật và gắn bó mà thiếu sự thay đổi trong cách quản trị. Muốn giữ người, doanh nghiệp phải thực hiện đúng những nội dung đã cam kết khi tuyển dụng, bảo đảm thu nhập ổn định và xây dựng môi trường làm việc tôn trọng.

Bên cạnh đó, hạ tầng xã hội quanh khu công nghiệp cũng là một phần của sức hấp dẫn việc làm. Nhà ở xã hội, nhà trẻ, trường học, cơ sở y tế và giao thông công cộng không chỉ là câu chuyện an sinh, mà còn là điều kiện giúp người lao động ổn định cuộc sống và doanh nghiệp mở rộng phạm vi tuyển dụng.

Trong cuộc cạnh tranh lao động ngày càng rõ, khoảng cách địa lý phù hợp chỉ là lợi thế ban đầu. Thu nhập thực chất, thời gian làm việc phù hợp, chế độ minh bạch và môi trường tôn trọng mới quyết định người lao động có bước vào nhà máy và gắn bó lâu dài hay không.

Vì sao lợi thế gần nhà vẫn chưa đủ sức giữ chân lao động?