Sáng 9-7, trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Văn Hiến - Chủ tịch UBND xã Văn Hiến, tỉnh Nghệ An - cho biết xã đã tổ chức xin ý kiến cộng đồng, các sở, ban ngành về kiểu dáng, kích thước Bia chứng tích cống Hiệp Hòa - địa điểm 98 thanh niên xung phong hy sinh vào năm 1978.

Đây là cơ sở để UBND xã Văn Hiến chỉ đạo các đơn vị tư vấn hoàn thiện báo cáo chi tiết kỹ thuật để phê duyệt, sau đó tổ chức lựa chọn đấu thầu các nhà đầu tư, sớm triển khai dự án.

Cống Hiệp Hòa được xây dựng từ năm 1934, nằm trên hệ thống nông giang dẫn nước từ sông Lam - Bara Đô Lương tưới tiêu cho những cánh đồng các huyện (cũ): Đô Lương, Diễn Châu, Yên Thành, Quỳnh Lưu (tỉnh Nghệ An).

Trải qua thời gian bị lắng cặn và chiến tranh tàn phá, lưu lượng nước qua đây không đủ để tưới tiêu cho Diễn - Yên - Quỳnh nên phải mở rộng cống.

Cuối năm 1977, tỉnh Nghệ Tĩnh chủ trương nạo vét, sửa chữa sông Đào và mở rộng khai thông cống Hiệp Hòa do bom Mỹ đánh phá hư hỏng nặng, dòng chảy bị thu hẹp, không đủ cung cấp cho nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của nhân dân. 

Để kịp có nước tưới cho vụ chiêm xuân, tỉnh Nghệ Tĩnh đã huy động 21.000 dân công, thanh niên xung phong của 7 huyện cùng với sự hỗ trợ của bộ đội Quân khu 4.

Tuy nhiên khi công trình gần hoàn thành thì lúc 12h05 ngày 3-1-1978, một tiếng nổ lớn vang lên trên công trường thủy lợi cống Hiệp Hòa. Trong giây lát, hơn 100 đoàn viên thanh niên bị đất đá vùi lấp.

Tai nạn khủng khiếp chưa từng có đã làm rúng động cả tỉnh Nghệ Tĩnh lúc bấy giờ, làm 98 người chết, 132 người bị thương.

Những người ngã xuống mới chỉ mười sáu, đôi mươi, với biết bao ước mơ, hoài bão. Có người ra đi khi vừa mới biết tin mình trúng tuyển đại học, có người cùng vừa kịp nảy nở tình yêu trên công trường, hẹn nhau xong công trình sẽ về quê làm đám hỏi…

Những năm qua, thân nhân và đồng đội của những thanh niên xung phong hy sinh đều mong muốn cơ quan chức năng xây dựng bia chỉ dẫn để các thế hệ tưởng nhớ, tri ân những người không tiếc máu xương, tuổi thanh xuân của mình khi sửa chữa công trình thủy lợi Hiệp Hòa.

Tháng 7-2024, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An đồng ý chủ trương đầu tư dự án xây dựng Bia chứng tích cống Hiệp Hòa.

Tới tháng 8-2024, UBND tỉnh Nghệ An ban hành quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư dự án xây dựng Bia chứng tích cống Hiệp Hòa, huyện Đô Lương.

Dự án có tổng mức đầu tư 5 tỉ đồng với các hạng mục: bia chứng tích (bia, bậc cấp và sân đặt bia); bến thả hoa đăng và bậc thang lên xuống; các hạng mục hạ tầng kỹ thuật và phụ trợ: san nền, kè đá, sân đường nội bộ, bãi đỗ xe, bồn hoa...

Huyện Đô Lương sau đó đã tập trung hoàn thiện hồ sơ thiết kế, lập báo cáo kinh tế kỹ thuật dự án để tiến tới tổ chức đấu thầu lựa chọn đơn vị thi công theo quy định. 

Công việc sau đó tạm dừng, bởi bước vào năm 2025, Đô Lương cùng cả nước thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương hai cấp.

"Đây là một công trình tôn vinh thế hệ đi trước đã hy sinh khi thi công cống Hiệp Hòa, đồng thời có ý nghĩa giáo dục các thế hệ trẻ mai sau nên nhân dân rất đồng tình xây dựng bia chứng tích", ông Hiến nói.