Bài viết của Sarah Dapena Fernandez 

Cuộc đảo chính năm 1991 bắt đầu bằng một bản tin làm thay đổi tất cả.

"Gorbachev mất khả năng điều hành vì lý do sức khỏe, Yanayev tiếp quản chức vụ tổng thống."

Đó là thông báo do hãng thông tấn TASS phát đi. Đến 5 giờ 33 phút, hãng Reuters cũng phát bản tin khẩn.

Nhưng chỉ ít lâu sau, người ta nhận ra rằng lịch sử đang diễn ra ngay trước mắt tại Moskva.

Thực tế, Mikhail Gorbachev không hề bị bệnh. Khi đó ông đang nghỉ dưỡng tại Foros, trên bán đảo Crimea. Một nhóm đặc phái viên đã đến yêu cầu ông tuyên bố tình trạng khẩn cấp và chuyển giao quyền lực cho Gennady Yanayev.

Gorbachev từ chối và ngay lập tức bị cô lập.

Ngày 19/8/1991, một Ủy ban Nhà nước về Tình trạng Khẩn cấp, gồm tám thành viên, tuyên bố nắm quyền. Xe tăng tiến vào Moskva.

Hồ sơ tóm tắt về Vladimir Putin

• Sinh ngày 7/10/1952 tại Leningrad (nay là Saint Petersburg).
• Cựu sĩ quan KGB.
• Trở thành Thủ tướng Nga năm 1999.
• Tiếp quản chức vụ Tổng thống từ Boris Yeltsin vào giai đoạn 1999–2000.
• Là Tổng thống Nga giai đoạn 2000–2008 và tiếp tục giữ chức từ năm 2012 đến nay.

Putin – cái bóng phía sau bước ngoặt lịch sử

Ngày 20/8/1991, Tổng biên tập báo WELT, Manfred Schell, đã bình luận với giọng đầy u ám:

"Một lần nữa chúng ta chứng kiến một bước ngoặt lịch sử, nhưng lần này không phải là một bước ngoặt theo hướng tốt đẹp hơn. Những tin tức từ Moskva đang gieo rắc sự bất ổn về tương lai. Điều bị đặt lên bàn cược không gì khác ngoài toàn bộ trật tự chính trị thế giới đã được xây dựng cho đến nay."

Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng thay đổi.

Người dân đã chặn các đoàn xe quân sự và đứng về phía Boris Yeltsin, vị Tổng thống mới được bầu của Nga.

Cựu Ngoại trưởng Eduard Shevardnadze cảnh báo rằng đất nước đang tiến gần tới một "chế độ độc tài khủng khiếp."

Yeltsin tuyên bố mọi mệnh lệnh của Ủy ban Tình trạng Khẩn cấp đều vô hiệu, gọi cuộc đảo chính là:

"Một cuộc đảo chính phản động và vi hiến."

Ông đồng thời kêu gọi tổng đình công trên toàn quốc.

Putin giữa tính toán chính trị và con đường thăng tiến

Tại Leningrad, Thị trưởng Anatoly Sobchak ban đầu còn lưỡng lự.

Theo bài báo, cố vấn của ông là Vladimir Putin đã khuyên Sobchak đứng về phía Yeltsin.

Mạng lưới các sĩ quan KGB trẻ tuổi quanh Putin cho rằng nhóm lãnh đạo KGB già cỗi do Vladimir Kryuchkov đứng đầu không còn tương lai.

Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Dmitry Yazov điều quân chiếm giữ nhiều vị trí chiến lược nhưng lại ra lệnh:

"Không ai được nổ súng vào người dân!"

Yeltsin tránh được việc bị bắt giữ.

Ông rời khỏi căn nhà nghỉ ngoại ô (dacha), tiến vào trung tâm Moskva mà không gặp trở ngại, trực tiếp chỉ huy lực lượng phản kháng và có bài phát biểu nổi tiếng khi đứng trên một chiếc xe tăng trước tòa nhà Quốc hội Nga.

Hình ảnh ấy nhanh chóng được truyền đi khắp thế giới.

Nhiều người dân leo lên xe bọc thép, kéo các binh sĩ ra khỏi cửa tháp pháo; một số người biểu tình đã bị đánh đập.

Biểu tượng của cuộc kháng cự

Trong bức ảnh nổi tiếng thời đó, Tổng thống Nga Boris Yeltsin đứng trên một xe bọc thép trước tòa nhà "Nhà Trắng" – trụ sở Quốc hội Nga – trong khi những người ủng hộ giương cao quốc kỳ Nga.

Lúc ấy, Gorbachev đã bị tuyên bố là "không đủ khả năng điều hành đất nước" và bị cô lập. Xe tăng tràn vào trung tâm Moskva.

Hàng nghìn người Nga đứng về phía Yeltsin.

Sau thất bại của phe đảo chính, sự tan rã của Liên Xô diễn ra nhanh hơn. Gorbachev sau đó từ chức và đến tháng 12/1991, Liên bang Xô viết chính thức chấm dứt tồn tại.

Cuộc đảo chính sụp đổ sau ba ngày

Ba ngày sau khi bắt đầu, cuộc đảo chính hoàn toàn thất bại.

Ngày 22/8, báo WELT viết:

"Cuộc đảo chính tại Liên Xô đã thất bại. Hai ngày sau khi lật đổ Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev, cả tám thành viên của Ủy ban Nhà nước về Tình trạng Khẩn cấp đã bỏ trốn trước làn sóng phản kháng rộng khắp của phong trào dân chủ."

Manfred Schell tiếp tục bình luận:

"Boris Yeltsin xứng đáng nhận Giải Nobel Hòa bình. Nếu không có lòng dũng cảm, nghị lực và sự khôn ngoan của ông, tình thế ở Moskva đã không thể xoay chuyển. Việc những kẻ đảo chính phải bỏ trốn chính là chiến thắng mang đậm dấu ấn cá nhân của Yeltsin."

Những kẻ cầm đầu bị xét xử nhưng nhanh chóng được tha

Những người lãnh đạo cuộc đảo chính sau đó bị đưa ra xét xử.

Tuy nhiên, không lâu sau, nhiều người được đặc xá hoặc được trả tự do với lý do "sức khỏe."

Ngay cả Gennady Yanayev cũng thuộc diện này.

Theo một đồng phạm, Yanayev nghiện rượu rất nặng và từ chiều ngày 19/8 đã "chỉ còn biết uống đến say mèm."

Liên Xô không còn có thể cứu vãn

Sau thắng lợi trước phe đảo chính, Boris Yeltsin trở thành nhà lãnh đạo nước Nga.

Tám năm sau, ông chuyển giao quyền lực cho Vladimir Putin, một cựu sĩ quan KGB ít nói nhưng đầy quyết đoán.

Theo bài báo, từ năm 2000, Putin đã mời Dmitry Yazov và Vladimir Kryuchkov – hai nhân vật từng tham gia cuộc đảo chính – tới Điện Kremlin với tư cách khách mời chính thức.

Bài viết cho rằng lập trường chống phe đảo chính của Putin năm 1991 chủ yếu mang tính chiến thuật. Ông nhận thấy việc khôi phục hoàn toàn chế độ cộng sản không còn khả thi.

Theo nhận định của tác giả, mục tiêu của Putin không phải là khôi phục hệ thống Xô viết cũ, mà là khôi phục sức mạnh của một đế chế Nga.

Vì vậy, bài báo kết luận rằng Putin đã trở thành người hưởng lợi lớn nhất từ bước ngoặt lịch sử do những người khác tạo ra.

https://www.msn.com/de-de/nachrichten/politik/es-startete-mit-einer-l%C3%BCge-und-putin-war-von-anfang-an-mit-dabei/ar-AA25BXhS?ocid=msedgntp&cvid=6a3e25ace7834ea18f11c3f077d6b83d&cvpid=6a3e261efc344111b1af68202eff7fe9&ei=12