Số lượng trường học tại Nga đã giảm 45% kể từ đầu thế kỷ XXI. Các khu vực nông thôn chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng, theo một báo cáo được Trường Kinh tế và Kinh doanh công bố trong tháng này.

Mạng lưới các trường phổ thông ở Nga đã thu hẹp từ 68.800 trường vào năm 2000 xuống còn chưa đầy 38.000 trường vào năm 2026.

Trong cùng khoảng thời gian, số trẻ em trong độ tuổi đi học cũng giảm từ 20,5 triệu xuống còn 17,7 triệu, tương đương mức giảm khoảng 13,5%.

Hiện nay, Nga có ít trường học hơn Đức, mặc dù dân số Nga lớn gần gấp đôi Đức. Dự kiến trong năm 2026, Đức có hơn 40.000 trường học.

Việc đóng cửa trường học tập trung chủ yếu ở các vùng nông thôn. Tại đây, số trường công lập đã giảm từ hơn 45.000 xuống khoảng 21.000, tức chưa bằng một nửa so với trước đây.

Tại các thành phố, số trường cũng giảm đáng kể, từ 22.700 trường năm 2000 xuống còn khoảng 16.300 trường hiện nay.

Trong khi đó, các trường còn lại phải tiếp nhận nhiều học sinh hơn đáng kể. Khoảng 15 năm trước, một trường trung bình có khoảng 300 học sinh, còn hiện nay con số này đã tăng lên khoảng 470 học sinh.

Số trường tư thục tăng từ 635 trường năm 2000 lên 982 trường vào năm 2026, nhưng chỉ chiếm khoảng 2,5% tổng số trường học.

Trường Kinh tế là một trong những trường đại học hàng đầu của Nga, đồng thời có vị thế nổi bật tại Đông Âu và khu vực Á-Âu trong các lĩnh vực kinh tế và khoa học xã hội.

Trường càng lớn càng tốt?

Xu hướng này bắt nguồn từ một chương trình “tối ưu hóa” được triển khai từ năm 2001 và vẫn tiếp tục cho đến ngày nay.

Sau khi chuyển sang cơ chế phân bổ ngân sách dựa trên số lượng học sinh, các trường nhỏ bị xem là không hiệu quả về kinh tế: trường càng ít học sinh thì càng nhận được ít ngân sách nhà nước.

Nhiều trường đã được sáp nhập với các trường lân cận, trong khi những trường khác bị đóng cửa hoàn toàn.

Đến năm 2010, 26% tổng số trường học ở Nga đã biến mất. Trong thập niên 2010, khoảng 10.000 trường khác tiếp tục đóng cửa, và từ đầu những năm 2020 đến nay có thêm khoảng 2.300 trường bị đóng.

Giáo viên và phụ huynh đã nhiều lần phản đối việc sáp nhập trường. Họ cảnh báo rằng những trường quy mô lớn khó quản lý hơn, các trường học lâu đời gắn với từng khu dân cư đang biến mất, trong khi lớp học quá đông có thể làm giảm chất lượng giảng dạy.

Các nhà xã hội học nhận thấy mối liên hệ trực tiếp giữa việc đóng cửa trường học và tình trạng dân số nông thôn suy giảm, theo một nghiên cứu năm 2026 đăng trên tạp chí Nga Nozh.

Theo nghiên cứu, các gia đình thường bị chia tách sau khi trường học trong làng bị đóng cửa: một người cha hoặc mẹ chuyển đến thành phố cùng con cái, trong khi người còn lại ở lại vì công việc – và sự chia cách này thường kéo dài lâu dài.

“Nếu tiết kiệm được chi phí cho một lớp học và một giáo viên, bạn có thể xóa sổ cả một nền kinh tế địa phương”, nghiên cứu nhận định.

Một ví dụ là làng Atary, thuộc huyện Lebyazhsky, tỉnh Kirov.

Sau khi trường học địa phương bị xếp vào diện không có hiệu quả kinh tế, nhiều người trẻ rời khỏi làng. Ngày nay, nơi này phần lớn đã trở nên vắng vẻ.

Nghị sĩ Đảng Cộng sản Nga Dmitry Novikov kêu gọi nhà nước tài trợ cho các trường học ở nông thôn như một dạng cơ sở hạ tầng xã hội chiến lược, thay vì chỉ dựa vào số lượng trẻ em.

Ông đề xuất tạm dừng việc đóng cửa các lớp trung học phổ thông ở nông thôn và yêu cầu phải bảo đảm phương tiện đi lại quanh năm cho học sinh đến các trường ở thị trấn lân cận nếu việc đóng cửa trường là không thể tránh khỏi.

Tư tưởng trung thành với nhà nước trong lớp học

Kể từ tháng 9/2022, tất cả các trường học ở Nga đều phải tổ chức một tiết học hàng tuần có tên “Những cuộc trò chuyện về những điều thiết yếu”.

Nội dung giảng dạy được xây dựng trực tiếp từ Bộ Giáo dục Nga.

Các chủ đề bao gồm những “giá trị truyền thống của Nga”, vai trò của Nga trên thế giới và cuộc chiến tại Ukraine – trong tài liệu chính thức luôn được gọi là “chiến dịch quân sự đặc biệt”, thuật ngữ mà chính quyền Nga sử dụng để mô tả cuộc chiến.

Ngoài ra còn có những chủ đề như “phụng sự Tổ quốc” và “sự hy sinh bản thân”.

Năm 2023, các bộ sách giáo khoa lịch sử thống nhất mới được đưa vào sử dụng cho học sinh các lớp cuối cấp. Từ năm học 2024–2025, chương trình này tiếp tục được áp dụng cho các lớp trung học cơ sở.

Sách lịch sử năm 2023 mô tả Ukraine là một “bàn đạp chống Nga mang tính hung hăng”.

Cuộc xâm lược, chiếm đóng và sáp nhập Crimea của Ukraine vào năm 2014 được trình bày như sự sửa chữa một “bất công lịch sử”, trong khi các biện pháp trừng phạt của phương Tây được mô tả là nỗ lực nhằm phá hủy nền kinh tế Nga.

Anna Wright, nhà nghiên cứu về Đông Âu và Trung Á của Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International), cho rằng những cuốn sách này che giấu sự thật và bóp méo các dữ kiện liên quan đến những hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng và các tội ác theo luật pháp quốc tế mà quân đội Nga bị cáo buộc đã thực hiện đối với người Ukraine.

Wright gọi việc truyền bá tư tưởng cho trẻ em là “một nỗ lực đầy tính toán nhằm xóa bỏ văn hóa, di sản văn hóa và bản sắc Ukraine”.

Các sách giáo khoa cũng kêu gọi học sinh về cơ bản phải nghi ngờ thông tin trên Internet.

Trong mùa hè vừa qua, các sách này tiếp tục được chỉnh sửa: các chương về chiến tranh được mở rộng, đồng thời bổ sung một phần về cuộc gặp giữa Donald Trump và Vladimir Putin tại Alaska.

Vai trò của Vladimir Medinsky

Vladimir Medinsky, cố vấn của Tổng thống Vladimir Putin, cựu Bộ trưởng Văn hóa Nga và trưởng phái đoàn Nga tại các cuộc đàm phán ngừng bắn với Ukraine, cũng tham gia vào quá trình chỉnh sửa sách giáo khoa.

Sau khi chuyển sang làm việc trực tiếp tại phủ Tổng thống, Medinsky đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Ủy ban Liên bộ về Giáo dục Lịch sử, được thành lập năm 2021.

Theo giải thích chính thức, cơ quan này có nhiệm vụ chống lại những hành vi “xuyên tạc lịch sử”.

Tuy nhiên, cách tiếp cận của Medinsky bị những người chỉ trích xem là lối diễn giải lịch sử mang tính giả khoa học, nhằm xây dựng một hệ tư tưởng nhà nước trung thành với chính quyền.

Medinsky hiện nằm trong danh sách trừng phạt của Liên minh châu Âu, Mỹ và Canada.

Russlands sterbende Dörfer: Fast jede zweite Schule unter Putin geschlossen