Quân đội của Putin đã thực hiện thành công cuộc tấn công bằng drone nhằm vào trụ sở của Cơ quan An ninh Ukraine (SBU). Hệ thống “Starlink của Nga” có thể đã đóng một vai trò trong cuộc tấn công này.

Kyiv – Theo chuyên gia phòng chống drone Marc Lange, cuộc tấn công có chủ đích bằng drone của Nga nhằm vào quyền Giám đốc SBU Ukraine, Oleksandr Poklad, cho thấy sự kết hợp của nhiều đổi mới công nghệ. Tại Ukraine, các chi tiết về cuộc tấn công nhằm vào quan chức tình báo cấp cao này vẫn được giữ kín. Tuy nhiên, từ những thông tin ít ỏi được công khai, có thể hình dung hai kịch bản khả dĩ, theo phân tích của Lange.

Một drone của Nga đã đánh trúng trụ sở SBU ngay giữa trung tâm Kyiv vào thứ Sáu. Đúng thời điểm đó, phái đoàn Mỹ đang trên đường tới Moscow. Theo Tổng thống Volodymyr Zelensky, chiếc drone được điều khiển nhằm thẳng vào văn phòng của quyền Giám đốc SBU Poklad.

Theo SBU, Poklad không có mặt trong văn phòng vào thời điểm xảy ra cuộc tấn công và không bị thương.

SBU tuyên bố trên Telegram hôm thứ Sáu: “Người Nga sẽ phải nhận một đòn đáp trả đau đớn cho những cuộc tấn công của họ – với nhiều chiến dịch đặc biệt hơn, nhiều mạng lưới gián điệp bị phát hiện và nhiều kẻ thù bị tiêu diệt hơn.”

Đòn đánh của Putin nhằm vào trụ sở SBU: Chuyên gia nhận thấy dấu hiệu của một chiến dịch đặc biệt có chủ đích

Cho đến nay, vẫn chưa có lời giải thích công khai về cách chiếc drone có thể vượt qua hệ thống phòng không và tiếp cận một trong những tòa nhà được bảo vệ nghiêm ngặt nhất tại thủ đô.

Cuộc tấn công xảy ra giữa ban ngày trên phố Volodymyrska, ngay đối diện Nhà thờ Thánh Sophia lịch sử, nơi cũng bị hư hại. Theo chính quyền Ukraine, có tới 15 người bị thương.

Slovakia đã triệu Đại sứ Nga để phản đối do vụ tấn công xảy ra ngay gần Đại sứ quán Slovakia.

Điều đặc biệt khiến những người có mặt tại hiện trường lo ngại là một chi tiết: Cảnh báo không kích được kích hoạt lúc 15 giờ và kết thúc lúc 15 giờ 30, chỉ vài giây sau khi vụ nổ xảy ra. Điều này đặt ra thêm nhiều câu hỏi về khả năng phát hiện mục tiêu của hệ thống phòng không.

Serhii “Flash” Beskrestnov, cố vấn của Zelensky, nghi ngờ trên Telegram rằng chiếc drone có thể đã được điều khiển trực tuyến thông qua một bộ khuếch đại liên lạc vô tuyến MESH có kết nối Internet. Thiết bị này có thể đã được một điệp viên Nga kích hoạt “ở đâu đó gần đó, trong bán kính 5 km”. Kích thước của thiết bị chỉ khoảng bằng một nửa chiếc ba lô học sinh.

Sau đó, Beskrestnov viết rằng dữ liệu ghi nhận cho thấy một chiếc drone phản lực Geran-4 đã bay từ khu vực Donetsk ở miền Đông Ukraine, ở độ cao 7 km.

“Nói cách khác, chúng ta biết ai đã phóng chiếc drone và nó đến từ đâu.”

Ông cho biết thêm: “Trong chiến dịch đặc biệt nhằm vào SBU này, hai drone phản lực đã bay đội hình về phía Kyiv. Một chiếc đã tới được mục tiêu.”

Không quân Ukraine không đưa ra bình luận về vụ việc cho đến chiều thứ Ba. Người đứng đầu bộ phận truyền thông, Jurij Ihnat, không trả lời yêu cầu cung cấp thông tin từ Münchner Merkur thuộc Ippen.Media.

Lange, cố vấn về phòng chống drone tại Cơ quan Liên bang Đức về Đổi mới Đột phá (SPRIND), nhận thấy những dấu hiệu của một chiến dịch đặc biệt có mục tiêu cụ thể.

Thông thường, các drone Shahed hoặc Geran của Nga được điều khiển bằng hệ thống gọi là dẫn đường quán tính.

“Thông thường, chúng đến được Kyiv theo một cách rất rẻ tiền. Về cơ bản, nó hơi giống với cơ chế mà bạn có trong tai trong”, ông giải thích.

“Rất nhanh”: Nga đang tìm cách vượt qua hệ thống phòng thủ drone của Ukraine

Theo Lange, độ chính xác chưa phải yếu tố quyết định trong những cuộc tấn công bằng drone của Nga trước đây.

Ông nhận xét: “Đáng buồn là những người điều khiển thực sự không quan tâm liệu trường mẫu giáo hay trường học có bị đánh trúng hay không.”

Các drone chỉ tránh một số mục tiêu nhất định, chẳng hạn như các đại sứ quán. “Điều quan trọng nhất là khủng bố, và số lượng mới là điều quan trọng.”

Tuy nhiên, trong vụ tấn công vào tòa nhà SBU, gần như chắc chắn Nga đã sử dụng một biến thể có độ chính xác rất cao.

“Chúng ta có thể thấy rằng mô hình này đã chuyển từ drone FPV – tức những loại được điều khiển bằng kính đeo đầu – sang các drone tầm xa”, Lange nói. Theo ông, Ukraine đang đi đầu trong sự phát triển này.

Theo Lange, có nhiều phương án công nghệ để đạt được độ chính xác như vậy và những phương án này cũng có thể tìm cách vượt qua hệ thống phòng không Ukraine.

Chiếc Geran-4 được sử dụng trong vụ tấn công là yếu tố đặc biệt quan trọng. Đây là một loại drone Nga có sức mạnh đáng kể và có thể đạt tốc độ hành trình lên tới 500 km/giờ.

“Rất nhanh”, Lange nhận xét.

Ông cho rằng bước tiến công nghệ mang tính quyết định có thể thấy rõ khi so sánh Geran-3 với Geran-4.

Các module Nvidia Jetson Orin trước đây đã được thử nghiệm trên Geran-3. Ban đầu, chúng chủ yếu được sử dụng để giúp drone tránh các drone đánh chặn.

Tuy nhiên, hiện nay những module này còn được sử dụng cho nhận dạng hình ảnh bằng máy tính và xác định mục tiêu với sự hỗ trợ của AI, nhằm giúp drone né tránh tác chiến điện tử của Ukraine.

Ngoài ra, chỉ riêng tốc độ cao của Geran-4 cũng giúp nó tránh được các drone đánh chặn của Ukraine.

Mục tiêu của cuộc tấn công Nga: Oleksandr Poklad là ai?

Poklad, 52 tuổi, có 30 năm kinh nghiệm trong bộ máy an ninh Ukraine.

Năm 2023, ông được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc SBU. Năm ngoái, ông là thành viên phái đoàn Ukraine tham gia các cuộc đàm phán tại Istanbul.

Ông giữ chức quyền Giám đốc SBU từ giữa tháng 7, sau khi Volodymyr Zelensky bổ nhiệm Evheny Khmara làm quyền Bộ trưởng Quốc phòng.

Dẫn đường ở giai đoạn cuối và vai trò của AI

Dẫn đường ở giai đoạn cuối, tức việc sử dụng máy tính và AI để xác định mục tiêu, là một đổi mới khác của drone Geran-4 và nhìn chung ngày càng có vai trò quan trọng trong các cuộc tấn công hàng ngày ở tiền tuyến cũng như hậu phương.

Tuy nhiên, trong chiến dịch đặc biệt hiện nay, công nghệ này có lẽ không đóng vai trò quyết định.

Lange giải thích: “Tại sao? Rất đơn giản. Trong các chiến dịch đặc biệt, phần lớn thời gian bạn chỉ có đúng một cơ hội. Nếu thất bại, đối phương sẽ lập tức xây dựng nhiều biện pháp phòng thủ mạnh hơn xung quanh mục tiêu đó – và đây cũng chính là dấu hỏi lớn trong câu chuyện này.”

Vì vậy, Lange cho rằng AI khó có khả năng đóng vai trò trong việc điều khiển chiếc drone.

Ngược lại, chiếc drone được cho là phải đánh chính xác vào một văn phòng cụ thể nhiều khả năng đã được điều khiển thủ công.

“Đây cũng là lý do tại sao người Ukraine hiện đang rất thành công trong những cuộc tấn công sâu – nhờ Starlink, họ thường vẫn có khả năng trực tiếp điều khiển drone bay tới mục tiêu, qua đó đạt được độ chính xác cao.”

Điều quan trọng nhất để thực hiện việc này là một kết nối ổn định.

Một khả năng khác, theo Lange, là sử dụng mạng lưới MESH – điều mà Beskrestnov cũng nghi ngờ.

Trong mạng MESH, nhiều nút kết nối sẽ chuyển tiếp dữ liệu cho nhau cho đến khi dữ liệu tới được một điểm có kết nối Internet hoặc một mạng liên lạc khác.

Đối với drone, một mạng như vậy có thể được thiết lập bằng các modem và ăng-ten phù hợp. Các loại ăng-ten beamforming có thể định hướng tín hiệu về một hướng cụ thể.

Theo Lange, một kết nối như vậy có thể chỉ được thiết lập trong giai đoạn cuối của chuyến bay.

Ban đầu, drone sẽ bay theo một lộ trình đã được tính toán từ trước. Khi gần đến mục tiêu, con người có thể giành quyền điều khiển và thậm chí thực hiện việc này từ khoảng cách vài trăm kilomet.

Điều kiện tiên quyết là phải thiết lập được kết nối với drone đúng thời điểm.

Với mạng MESH, điều quan trọng không phải là “cái gì được kết nối với cái gì và ở đâu”, mà là “chỉ cần có kết nối”.

Lange cho biết thậm chí một modem hoặc bộ phát MESH cũng có thể được kết nối với một mạng Wi-Fi mạnh.

“Starlink của Nga” – Rasvet: Quân đội Putin dường như đang hướng tới một “bước thay đổi lớn”

Trong một số trường hợp, người vận hành các mạng kết nối này thậm chí có thể không biết rằng thiết bị của họ đang được sử dụng.

Lange cho rằng những kết nối như vậy không nhất thiết phải được bảo vệ quá tốt. “Bạn có thể dễ dàng kết nối vào các mạng Wi-Fi. Người ta thậm chí còn không đặt những mật khẩu tử tế.”

Cũng có thể thiết lập kết nối thông qua ăng-ten 5G, hoặc truyền tiếp tín hiệu qua nhiều mạng khác nhau.

Tuy nhiên, Lange nhấn mạnh rằng ông không biết chính xác vụ việc này đã được thực hiện như thế nào: “Đây là những hoạt động bí mật, vì vậy tôi không muốn suy đoán.”

Một khả năng khác mà Lange đề cập là hệ thống Internet vệ tinh của Nga, Rasvet.

“Starlink của Nga – nghe có vẻ hơi quá tham vọng”, ông nói. Tuy nhiên, trên thực tế Nga đang tiến tới việc xây dựng một hệ thống Internet vệ tinh riêng.

Trước tiên, hệ thống này cần những vệ tinh nhỏ để thiết lập các liên kết vô tuyến.

“Xét thuần túy về công nghệ, không có gì ngăn cản họ.”

Ngay cả các lệnh trừng phạt cũng không thể ngăn cản Nga hoàn toàn. “Nga hoàn toàn có khả năng liên tục phóng tên lửa.”

Theo các báo cáo tình báo được ISW và một số nguồn khác dẫn lại, Nga đã phóng 32 vệ tinh, trong đó chỉ có 12 vệ tinh đang hoạt động.

Tuy nhiên, theo Lange, tỷ lệ thất bại này không nhất thiết là vấn đề quá lớn, bởi trong những chiến dịch như vậy, điều quan trọng nhất chỉ là “cửa sổ bay qua” của vệ tinh.

Trong khoảng thời gian đó, các vệ tinh chỉ cần tạo được kết nối trong vài phút giữa trạm mặt đất và khu vực mà drone đang bay qua.

Theo Lange, và ông cũng đặc biệt nhấn mạnh rằng thông tin này cần được xem xét thận trọng, hiện có thể đã xuất hiện một hoặc hai “cửa sổ” kết nối như vậy.

“Những cửa sổ này, với quỹ đạo thấp như vậy, có thể kéo dài từ 60 đến 90 phút.”

Người đứng đầu Cơ quan Tình báo Đối ngoại Ukraine, Oleh Iwaschtschenko, cho biết hôm thứ Hai rằng Nga vẫn đang nỗ lực mở rộng năng lực vệ tinh của mình. Tuy nhiên, chòm vệ tinh hiện tại vẫn còn hạn chế cả về quy mô lẫn hiệu quả.

Ông tuyên bố rằng Rasvet – trong tiếng Nga có nghĩa là “bình minh” – cần phải được biến thành “Zakat” – “hoàng hôn”.

“Chúng tôi đang làm việc đó.”

Lange nhận định:

“Đây chính là bước thay đổi lớn mà chúng ta vừa chứng kiến. Vì vậy, điều rất quan trọng là phải hiểu rằng ở đây có rất nhiều tiến bộ công nghệ đang kết hợp với nhau.”

Bởi vì một cửa sổ kết nối tương đối ngắn cũng có thể đủ để chiếc Geran-4 tốc độ cao thực hiện giai đoạn tiếp cận cuối cùng.

“Nếu tôi thực sự chỉ cần một cửa sổ vài phút, bởi vì tôi chỉ sử dụng nó cho giai đoạn tiếp cận mục tiêu cuối cùng – thì điều đó lại càng thuận lợi hơn.”

(Kristina Thomas đưa tin từ Kyiv.)

Drohne trifft SBU-Hauptquartier in der Ukraine: Experte erklärt Russlands neue Technik – "Großer Wandel"