|
Bình luận
Có những sự thay đổi trong quan hệ quốc tế không cần đến tuyên bố chính thức, đôi khi chỉ được thể hiện qua một cái bắt tay, một nghi thức đón tiếp hay vị trí của các nhà lãnh đạo trong bức ảnh chung. Cuộc gặp giữa Donald Trump, Vladimir Putin và Tập Cận Bình tại Thâm Quyến vừa qua là một ví dụ đáng suy ngẫm.
Trên danh nghĩa, Nga và Trung Quốc vẫn tuyên bố là đối tác chiến lược toàn diện, là những người bạn không giới hạn, cùng hướng tới một trật tự thế giới đa cực. Nhưng trong chính những màn ngoại giao được dàn dựng cẩn thận, người ta ngày càng nhận thấy cán cân giữa hai bên không còn như trước.

Tập Cận Bình đích thân ra sân bay đón Donald Trump, trong khi Putin được người đứng đầu bộ máy của Tập, Thái Kỳ, tiếp đón. Sự khác biệt ấy chưa đủ để kết luận Trung Quốc hạ thấp Nga, bởi ngoại giao còn có những tính toán về nghi thức và lợi ích. Nhưng nó tạo nên một hình ảnh đáng chú ý: người đứng đầu nước Nga, từng muốn khẳng định mình là đối trọng ngang hàng với Washington và Bắc Kinh, nay bước vào một cuộc gặp mà Trung Quốc mới là người nắm quyền chủ động trong việc sắp xếp sân khấu, lựa chọn cách tiếp đón và định hình thông điệp.

Trump đến Bắc Kinh với sức nặng của nền kinh tế Mỹ, thị trường, công nghệ và khả năng tác động đến những quyết định toàn cầu. Putin đến với một nước Nga đang bị chiến tranh bào mòn, chịu trừng phạt, thiếu hụt nguồn lực và ngày càng cần Trung Quốc làm điểm tựa kinh tế. Hai người có thể cùng ngồi bên Tập, cùng bắt tay, cùng xuất hiện trong những bức ảnh lịch sử, nhưng không có nghĩa họ bước vào căn phòng với sức nặng như nhau.
Trung Quốc có lẽ chẳng cần nói Nga đang yếu đi. Bắc Kinh chỉ cần tiếp tục làm những gì họ đang làm: mua năng lượng, mở cửa có chọn lọc cho thương mại, duy trì quan hệ chính trị và tận dụng một nước Nga ngày càng cần mình. Trong ngoại giao, đôi khi không cần tuyên bố ai là người trên, ai là người dưới. Chỉ cần nhìn xem ai có nhiều lựa chọn hơn, ai phải tìm đến ai khi gặp khó khăn, đã đủ hiểu cán cân đang nghiêng về phía nào.
Điều đáng mỉa mai là Putin từng phát động cuộc chiến với tham vọng khôi phục vị thế đế quốc Nga, buộc phương Tây phải tôn trọng Moskva, đưa Nga trở lại trung tâm bàn cờ thế giới. Nhưng sau gần năm năm chiến tranh, Nga không những chưa đạt được mục tiêu ấy mà còn phải tìm kiếm sự hỗ trợ ngày càng rộng từ bên ngoài. Trung Quốc trở thành chỗ dựa kinh tế quan trọng; Triều Tiên cung cấp sự hỗ trợ quân sự; các đối tác tại châu Phi được Moskva tích cực vận động để tìm kiếm nguồn hậu thuẫn chính trị, ngoại giao và những lợi ích khác.
Một cường quốc từng tự hào rằng mình có đủ tài nguyên, vũ khí, quân đội và sức mạnh để khiến thế giới phải dè chừng, giờ phải xoay xở tìm thêm nguồn lực để duy trì cuộc chiến. Nga vẫn có vũ khí hạt nhân, vẫn là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, vẫn có khả năng gây ảnh hưởng và phá vỡ nhiều tính toán quốc tế. Nhưng sức mạnh trên giấy tờ không thể che giấu hoàn toàn sự lệ thuộc đang gia tăng. Có vũ khí để đe dọa thế giới không đồng nghĩa có đủ nguồn lực để tiến hành một cuộc chiến kéo dài vô tận.
Và câu hỏi đáng đặt ra là: Ai đã đưa nước Nga đến tình cảnh này?
Không phải Trung Quốc. Không phải Triều Tiên. Cũng không phải những quốc gia châu Phi mà Moskva đang tìm cách mở rộng quan hệ. Chính Vladimir Putin, với quyết định phát động cuộc xâm lược Ukraine, đã mở cánh cửa dẫn Nga vào một cuộc chiến mà ông tính toán sai từ đầu. Ông đánh giá thấp sức kháng cự của Ukraine, đánh giá sai sự đoàn kết của phương Tây, đặt cược vào một chiến thắng nhanh chóng và cuối cùng biến cuộc chiến thành một phép thử sức chịu đựng kéo dài đối với chính nước Nga.
Putin muốn Ukraine trở thành minh chứng cho sức mạnh Nga, nhưng cuộc chiến lại đang biến Nga thành minh chứng cho cái giá của sự tính toán sai lầm. Ông muốn phương Tây phải nhìn Moskva bằng sự kính nể, nhưng càng kéo dài chiến tranh, Nga càng phải dựa vào những nguồn hỗ trợ bên ngoài. Ông muốn xây dựng một trật tự trong đó Nga là một cực quyền lực độc lập, nhưng trên thực tế, chính sách của ông đang khiến Moskva ngày càng khó hành động mà không tính đến lợi ích và thái độ của Bắc Kinh.
Đối với Tập Cận Bình, đây có thể là một món quà chiến lược không cần phải mở ra trong tiếng pháo hay những tuyên bố chiến thắng. Một nước Nga đủ mạnh để gây sức ép với phương Tây, nhưng đủ suy yếu để cần Trung Quốc, là một vị trí thuận lợi cho Bắc Kinh. Trung Quốc có thể tiếp tục nói về tình hữu nghị, về hợp tác không giới hạn, về một thế giới đa cực; trong khi thực tế, Moskva ngày càng cần thị trường, hàng hóa, công nghệ và sự hậu thuẫn của người bạn phương Đông nhiều hơn chiều ngược lại.
Putin có thể vẫn được mời ngồi ở bàn lớn. Nhưng ngồi cùng bàn không có nghĩa là có quyền quyết định ngang nhau. Có khi người ta vẫn dành cho khách một chiếc ghế đẹp, một cái bắt tay lịch sự và một bức ảnh trang trọng, trong khi quyền lựa chọn thực sự nằm trong tay chủ nhà.
Đó mới là bi kịch chính trị của Putin: ông khởi động cuộc chiến để chứng minh Nga không thể bị xem thường, nhưng lại khiến đất nước ngày càng phải dựa vào những người mà trước đây ông muốn đứng ngang hàng.
Lịch sử đôi khi rất hài hước, dù cái giá của nó chẳng hề vui. Một người muốn khôi phục đế chế có thể cuối cùng phải đi gõ cửa những đối tác để xin thêm nguồn lực duy trì tham vọng của mình. Và trong khi vẫn nói về chiến thắng, ông có thể không nhận ra rằng thứ đang mất đi từng ngày không chỉ là tiền bạc, binh lính hay những cây cầu, mà còn là quyền tự chủ chiến lược của chính đất nước mình.
Putin có thể còn ngồi trên chiếc ghế tổng thống rất lâu. Nhưng vị thế của nước Nga mà ông để lại có thể sẽ không còn ở nơi ông từng mơ tới.
BÁO NXN KYIV.
|