Đảng thân châu Âu thắng sít sao – phe đối lập chỉ trích việc loại trừ bầu cử. Vì sao quốc gia nhỏ bé này vẫn bị giằng co giữa hai thế lực Đông – Tây.

Đảng Hành động và Đoàn kết (PAS) cầm quyền của Tổng thống Maia Sandu đã giành chiến thắng với cách biệt mong manh trong cuộc tổng tuyển cử hôm Chủ nhật – được đánh giá là cuộc bầu cử quan trọng nhất kể từ khi Moldova tách khỏi Liên Xô hơn 30 năm trước.

PAS giành được hơn 50% số phiếu, trong khi đối thủ lớn nhất – Liên minh Yêu nước (Patriotic Bloc) – đạt khoảng 25%. Ba lực lượng chính trị khác lần đầu tiên có đại diện trong quốc hội.

Cuộc bầu cử mang tính địa – chính trị sâu sắc

Kể từ cuộc bầu cử sớm năm 2021, PAS đã nắm quyền kiểm soát rõ rệt trong Quốc hội 101 ghế. Dù vẫn giữ được đa số, khoảng cách giữa các đảng giờ đã thu hẹp và số lượng đảng phái trong nghị viện cũng tăng lên.

Thành phần mới của Quốc hội Moldova sẽ có tác động sâu rộng đến tương lai đất nước, cuộc xung đột Transnistria, chiến tranh Ukraine và cả an ninh châu Âu nói chung. Trong nhiều tháng qua, cuộc bầu cử này đã mang ý nghĩa quốc tế ngày càng lớn.

Tổng thống Maia Sandu nhấn mạnh tầm quan trọng của cuộc bỏ phiếu đối với tương lai Moldova và an ninh châu Âu, không chỉ với cử tri trong nước mà cả khán giả phương Tây.

Lo ngại Nga can thiệp – phe đối lập cáo buộc chính phủ

Trước bối cảnh Moscow bị cáo buộc tác động vào bầu cử thông qua chiến dịch thông tin sai lệch và tài trợ bất hợp pháp, Brussels và Washington lo ngại rằng Moldova có thể đi theo con đường như Gruzia – rời xa châu Âu – nếu các đảng thân phương Tây không chiến thắng rõ rệt.

Về phía mình, phe đối lập chỉ trích chính phủ đã loại bỏ một số đảng được cho là thân Nga ngay trước thềm bầu cử, với lý do vi phạm luật tài chính và mua chuộc cử tri.

Chính phủ cũng bị cáo buộc giảm số điểm bỏ phiếu dành cho công dân Moldova tại vùng ly khai Transnistria, đồng thời gây khó khăn cho việc tiếp cận các điểm bỏ phiếu mở cửa.

Trong bối cảnh thông tin sai lệch lan tràn từ cả hai phía, những động thái này đã làm dấy lên nghi ngờ về cam kết của chính phủ đối với các tiêu chuẩn dân chủ, không chỉ trong mắt các quan sát viên quốc tế mà còn cả người dân Moldova.

Bức tranh kinh tế u ám phía sau lá phiếu

Điều mà truyền thông phương Tây và các chuyên gia thường bỏ qua là thực tế kinh tế khó khăn mà người dân Moldova đang phải đối mặt.

Đối với cử tri, tham nhũng và các vấn đề kinh tế – xã hội vẫn là mối quan tâm hàng đầu, dù các yếu tố an ninh quốc tế cũng có tầm quan trọng trong bối cảnh chiến tranh Ukraine chưa kết thúc.

Moldova – quốc gia đón nhiều người tị nạn Ukraine tính theo đầu người nhất châu Âu – vẫn đang chật vật với nguồn cung năng lượng bấp bênh và nền kinh tế yếu kém, là một trong những nước nghèo nhất châu lục.

Việc giải quyết những thách thức nội tại này là nhiệm vụ sống còn đối với bất kỳ chính phủ nào muốn duy trì niềm tin và sự ủng hộ của người dân, chứ không chỉ tìm kiếm sự chú ý từ các thủ đô phương Tây.

Moldova – “chiến lợi phẩm” trong cuộc đối đầu Đông – Tây

Nằm giữa Romania (thành viên NATO và EU) và Ukraine đang chìm trong chiến tranh, Moldova có vị trí chiến lược đặc biệt. Cuộc xung đột “đóng băng” tại vùng Transnistria, nơi vẫn có một lực lượng nhỏ binh sĩ Nga, khiến đất nước này tiếp tục bị chia rẽ.

Moldova đã trở thành “chiến lợi phẩm địa chính trị” khi căng thẳng giữa Nga và phương Tây leo thang – đặc biệt kể từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022.

Điều này không chỉ định hình chính trị nội bộ và chính sách đối ngoại của Moldova mà còn làm trầm trọng thêm sự phân cực xã hội vốn đã sâu sắc.

EU – lựa chọn địa chính trị và con dao hai lưỡi

Dưới thời PAS và Tổng thống Sandu, Moldova đã đạt được tiến triển lớn trong con đường gia nhập EU: nước này được trao quy chế ứng viên vào tháng 6/2022 và bắt đầu đàm phán gia nhập chính thức vào năm 2024.

Ủy viên phụ trách mở rộng EU Marta Kos gần đây cho rằng Moldova có thể hoàn tất đàm phán gia nhập vào năm 2028 – nếu tiếp tục kiên định với con đường thân châu Âu.

Tuy nhiên, sự lựa chọn địa chính trị “hoặc gắn kết với phương Tây – hoặc chịu ảnh hưởng của Nga” cũng làm gia tăng chia rẽ nội bộ, điều từng thấy trong cuộc trưng cầu dân ý hiến pháp và bầu cử tổng thống năm ngoái.

Trong cuộc bầu cử đó, bà Sandu chỉ giành chiến thắng sau vòng hai với cách biệt 10 điểm trước đối thủ thân Nga – cựu Tổng công tố Alexandr Stoianoglo. Cuộc trưng cầu dân ý về việc đưa mục tiêu gia nhập EU vào hiến pháp cũng chỉ được thông qua với chưa tới 51% phiếu ủng hộ.

Tương lai bất định

Hiện tại, 301 điểm bỏ phiếu ở nước ngoài đã được mở (tăng 70 điểm so với kỳ bầu cử tổng thống trước), chủ yếu tại châu Âu và Bắc Mỹ. Tuy nhiên, ở Nga – nơi có hàng chục nghìn người Moldova sinh sống – chỉ có hai điểm bỏ phiếu, giảm mạnh so với 17 điểm vài năm trước, gây ra nhiều tranh cãi.

Khi sự cạnh tranh “được – mất tất cả” giữa phương Tây và Nga ngày càng gay gắt, các quốc gia như Moldova bị kẹt giữa hai cực quyền lực sẽ tiếp tục bất ổn, hạn chế cơ hội phát triển và làm trầm trọng thêm đối đầu Đông – Tây.

Thoát khỏi mô hình “trò chơi tổng bằng không” này là điều không dễ, nhưng cần thiết cho các mục tiêu dài hạn của Mỹ – bao gồm tăng cường hiện diện tại Đông Á và thúc đẩy vai trò lãnh đạo của châu Âu.

Một giải pháp thực sự cho cuộc chiến ở Ukraine cũng đòi hỏi một cuộc đối thoại sâu rộng hơn về an ninh châu Âu, sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau và vai trò của các quốc gia “trung gian” như Moldova.

Chừng nào chiến tranh còn tiếp diễn, sự phân cực, bất ổn và mất an ninh sẽ tiếp tục lan rộng trong khu vực. Và vì thế, một giải pháp sớm cho xung đột Ukraine không chỉ cấp thiết cho châu Âu – mà còn đặc biệt quan trọng đối với tương lai Moldova.

Artin Dersimonian là nghiên cứu sinh tại Chương trình Á – Âu của Viện Quincy về Chính sách Trách nhiệm. Ông tốt nghiệp Thạc sĩ Khoa học Nghiên cứu Nga, Đông Âu và Á – Âu tại Đại học Glasgow năm 2022.

(Bài viết gốc đăng trên cổng thông tin Responsible Statecraft)

Between Russia and the West: Moldova remains divided