Bài viết của Friedrich Schmidt 

Viktor Yanukovych đã trở lại. Trước bức tường sáng màu và một chậu cây cảnh, cựu tổng thống Ukraine nay 75 tuổi – người từng được đặc nhiệm Nga đưa sang Nga cuối tháng 2/2014 – xuất hiện trong một đoạn video ngắn do truyền thông nhà nước Nga phát hôm thứ Hai. Trong đó, ông tán đồng người bảo trợ của mình: “Vâng, Vladimir Vladimirovich hoàn toàn đúng,” Yanukovych nói về Tổng thống Nga Putin. Thời điểm và địa điểm ghi hình không được công bố; nơi ở chính thức của Yanukovych tại Nga cũng vẫn là bí ẩn.

Yanukovych – người bị tòa án Ukraine tuyên nhiều án tù vắng mặt – rõ ràng đang nhắc đến phát biểu mới đây của Putin ở Trung Quốc: tại thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) ở Thiên Tân, Putin lại đổ lỗi cho phương Tây đã tiến hành một “cuộc đảo chính” ở Kiev năm 2014 để lật đổ chính quyền “không ủng hộ” việc Ukraine gia nhập NATO.

Sự thật bị bóp méo

Thực tế, cuộc khủng hoảng năm 2014 không xoay quanh NATO, mà là Hiệp định liên kết giữa Ukraine và Liên minh châu Âu (EU). Yanukovych – dưới sức ép từ Moscow – đã từ chối ký thỏa thuận này, châm ngòi cho làn sóng biểu tình lớn. Ngay cả trong tường thuật khi đó của Kremlin, NATO cũng không đóng vai trò then chốt. Nay, Putin phớt lờ hoàn toàn EU và dựng NATO thành kẻ thù chính.

Trong đoạn video mới, Yanukovych làm như thể Putin đang nói về việc Ukraine tiến gần EU dưới thời ông, rồi quay sang chỉ trích châu Âu với những cáo buộc cũ. Ông khẳng định: “Tôi luôn kiên quyết phản đối Ukraine gia nhập NATO.” Thực tế, trong nhiệm kỳ tổng thống (2010–2014), Yanukovych đã rút khỏi mục tiêu gia nhập NATO – vốn từng được NATO xác định từ hội nghị Bucharest 2008 – nhưng ông vẫn duy trì hợp tác, tập trận và huấn luyện cùng NATO, điều nay bị Moscow coi là cái gai trong mắt.

Khi cuộc xâm lược 2022 không đạt thắng lợi chớp nhoáng, Kremlin liền biến nó thành “cuộc kháng chiến phòng thủ chống phương Tây tập thể”. Yanukovych nay cũng nói theo: Gia nhập NATO sẽ là “thảm họa cho Ukraine, con đường trực tiếp dẫn đến nội chiến,” ông phát biểu, lặp lại luận điệu do Moscow dựng lên.

Putin tránh xa kẻ thất bại

Những lần xuất hiện trước đây của Yanukovych tại Nga cũng chỉ xoay quanh việc lặp lại thông điệp của Kremlin. Nguyên tắc của họ là càng nhiều kênh, càng nhiều nhân vật nhắc đi nhắc lại cùng một lời lẽ thì càng dễ tiêm nhiễm vào công chúng. Tuy nhiên, bản thân Yanukovych lại chẳng có chút sức hút nào, cả ở Ukraine lẫn Nga. Putin chưa bao giờ công khai xuất hiện cùng ông kể từ khi ông trốn sang Nga – bởi Điện Kremlin luôn tránh xa kẻ thất bại, coi việc gặp Yanukovych là làm hạ thấp uy tín tổng thống.

Trong khi đó, những “người Ukraine thân Nga” khác như Viktor Medvedchuk lại được Putin trọng dụng. Medvedchuk từng bị bắt ở Ukraine năm 2022 với tội danh phản quốc, sau đó được trao đổi tù binh để về Nga. Yanukovych thì im lặng suốt nhiều năm, chỉ hai lần lên tiếng: tháng 3/2022 kêu gọi Zelensky “chấp nhận hòa bình” (tức đầu hàng), và mùa hè cùng năm kêu gọi người Ukraine “quyết định giữa chiến đấu đến người cuối cùng hay giữ lại chút gì còn sót.”

Tái xuất bất ngờ – nhưng đầy mỉa mai

Lần xuất hiện hôm thứ Hai được cho là nhằm khuếch đại phát biểu của Putin tại Trung Quốc. Tuy nhiên, ngay cả trong giới quan sát Nga cũng tràn ngập châm biếm. Nhà khoa học chính trị Sergei Markov mỉa mai trên Telegram: “Mọi người đều hoàn toàn choáng váng” – ám chỉ sự nhạt nhẽo, dễ đoán trước của Yanukovych.

Trang tin Unian của Ukraine thì gọi Yanukovych là một “gã chính trị đĩ điếm,” nhắc lại cuộc phỏng vấn báo chí khi ông còn làm thủ tướng năm 2006 với dòng tít nổi bật: “Gia nhập NATO vẫn là mục tiêu của chúng ta.”

Janukowitsch in Russland: Comeback des Gemiedenen