Cuộc xung đột liên quan đến Tòa án Hiến pháp tại Ba Lan đang leo thang nghiêm trọng. Phe đối lập cáo buộc xảy ra một cuộc đảo chính. Ba người đã bị bắt giữ tại khuôn viên tòa án, trong khi Tổng thống Karol Nawrocki quyết định rút ngắn chuyến công du châu Phi để trở về nước.

Cuộc tranh giành quyền lực giữa chính phủ và Tòa án Hiến pháp Ba Lan đang diễn biến hết sức căng thẳng. Hôm thứ Sáu, một lực lượng cảnh sát đông đảo đã triển khai tại khuôn viên Tòa án Hiến pháp ở thủ đô Warsaw.

Phe đối lập cáo buộc đây là một cuộc đảo chính. Chủ tịch đảng Luật pháp và Công lý (PiS), Jarosław Kaczyński, cảnh báo Ba Lan đang có nguy cơ trở thành một nhà nước cảnh sát. Trong khi đó, Tổng thống Karol Nawrocki quyết định kết thúc sớm chuyến công du châu Phi vì những diễn biến mới trong nước.

Tranh chấp bùng phát từ vị trí lãnh đạo Tòa án Hiến pháp

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến căng thẳng là cuộc tranh chấp về quyền lãnh đạo Tòa án Hiến pháp.

Hôm thứ Sáu, trên trang web của tòa án xuất hiện một thông báo cho biết việc thực hiện nhiệm vụ của Chủ tịch Tòa án Hiến pháp Bogdan Święczkowski và cấp phó Bartłomiej Sochański sẽ bị đình chỉ trong thời hạn một tháng.

Quyết định này được cho là do thẩm phán Anna Korwin-Piotrowska đưa ra, người hiện đang phụ trách hoạt động của tòa án.

Tuy nhiên, ban lãnh đạo tòa án trước đó lập tức bác bỏ thông báo này.

Trên tài khoản X chính thức của Tòa án Hiến pháp, cơ quan này tuyên bố trang web đã bị chiếm quyền kiểm soát trái phép.

Theo lập trường của ban lãnh đạo cũ, ông Święczkowski vẫn là Chủ tịch Tòa án Hiến pháp, còn ông Sochański tiếp tục giữ chức phó chủ tịch.

Đồng thời, tư cách thẩm phán Tòa án Hiến pháp của bà Korwin-Piotrowska cũng bị đặt dấu hỏi. Những người chịu trách nhiệm đăng tải thông báo bị cáo buộc thực hiện một cuộc đảo chính.

Cảnh sát triển khai lực lượng, ba người bị bắt

Cùng thời điểm đó, cảnh sát tiến hành một chiến dịch tại khuôn viên Tòa án Hiến pháp. Cơ quan điều tra giải thích việc triển khai lực lượng xuất phát từ một báo cáo cảnh báo nguy cơ mất an ninh.

Cả Tổng Công tố viên Waldemar Żurek và bà Korwin-Piotrowska đều đã thông báo cho các cơ quan an ninh về những nguy cơ có thể xảy ra đối với các thẩm phán, nhân viên tòa án cũng như khả năng gây rối trật tự công cộng.

Cảnh sát khẳng định lực lượng chức năng hành động trong khuôn khổ thẩm quyền pháp luật và tôn trọng nguyên tắc độc lập của tòa án.

Theo thông tin từ cảnh sát, trái với những thông tin ban đầu được đưa ra, các sĩ quan không tiến vào bên trong tòa nhà tòa án.

Ba người đã bị bắt giữ sau khi trèo qua hàng rào để xâm nhập khuôn viên. Ngoài ra, một số đồ vật cũng bị ném về phía các sĩ quan cảnh sát.

Trước diễn biến này, Chủ tịch đảng PiS Jarosław Kaczyński mô tả hành động của cảnh sát là một cuộc "tấn công vào Tòa án Hiến pháp".

Ông cảnh báo Ba Lan đang ngày càng tiến gần đến mô hình một nhà nước cảnh sát.

Tổng thống Nawrocki hủy chuyến công du, trở về Ba Lan

Trong chuyến bay tới Senegal, Tổng thống Karol Nawrocki thông báo trên mạng xã hội X rằng ông quyết định quay trở về nước.

Ông viết:

"Trong thời điểm như thế này, Tổng thống phải có mặt tại Ba Lan. Tôi hủy chuyến bay tới Senegal. Tôi sẽ trở về."

Động thái này cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng chính trị và thể chế đang diễn ra tại Ba Lan.

Chính phủ, Tổng thống và phe đối lập đối đầu về Tòa án Hiến pháp

Đằng sau cuộc khủng hoảng hiện nay là mâu thuẫn kéo dài nhiều năm liên quan đến việc bổ nhiệm các thẩm phán Tòa án Hiến pháp.

Đảng cánh hữu bảo thủ Luật pháp và Công lý (PiS), lực lượng cầm quyền Ba Lan trong giai đoạn 2015–2023, từng bổ nhiệm nhiều thẩm phán có quan điểm chính trị gần gũi với đảng này vào Tòa án Hiến pháp.

Vào thời điểm đó, Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (ECJ) từng kết luận rằng Tòa án Hiến pháp Ba Lan không thể được xem là một cơ quan độc lập và vô tư, do tồn tại những sai phạm nghiêm trọng trong quá trình bổ nhiệm các thẩm phán và chủ tịch tòa án lúc bấy giờ.

Sau cuộc bầu cử quốc hội năm 2023, liên minh trung tả của Thủ tướng Donald Tusk lên nắm quyền và tuyên bố sẽ đảo ngược những thay đổi gây tranh cãi trong hệ thống tư pháp do chính phủ PiS trước đó thực hiện.

Tuy nhiên, quá trình cải tổ diễn ra chậm chạp. Một trong những nguyên nhân là Tổng thống Nawrocki, người có quan hệ chính trị gần gũi với PiS, nhiều lần gây trở ngại cho chính phủ của ông Tusk.

Trong những tháng gần đây, ông Nawrocki đã từ chối tuyên thệ nhậm chức cho năm thẩm phán Tòa án Hiến pháp do Quốc hội đề cử.

Khi những thẩm phán này quyết định tuyên thệ trước Quốc hội thay vì trước Tổng thống, Chủ tịch Tòa án Hiến pháp được bổ nhiệm dưới thời PiS lại từ chối cho họ vào làm việc trong tòa nhà.

Dự kiến triệu tập cuộc họp toàn thể các thẩm phán

Trong số những thẩm phán mới được đề cử nhưng bị Tổng thống Nawrocki từ chối tuyên thệ có luật gia Anna Korwin-Piotrowska.

Trả lời trên đài truyền hình TVP, bà cho rằng Chủ tịch Tòa án Hiến pháp đương nhiệm đã khiến cơ quan này không thể hoạt động bình thường khi không cho phép các thẩm phán mới được bổ nhiệm tham gia công việc.

Với tư cách là người có thâm niên cao nhất, bà cho biết đã triệu tập cuộc họp toàn thể các thẩm phán Tòa án Hiến pháp vào ngày 3/11 tới.

Trong khi đó, Thủ tướng Donald Tusk nhấn mạnh trên mạng xã hội X rằng việc khôi phục nhà nước pháp quyền là nghĩa vụ của chính phủ hiện nay.

Ông viết:

"Sau nhiều năm tình trạng thiếu tôn trọng pháp luật dưới thời chính phủ PiS, đây là một quá trình khó khăn, đôi khi đau đớn, đòi hỏi những hành động kiên quyết. Không có con đường nào khác."

Eskalation in Polen – Polizei rückt gegen Verfassungsgericht vor, Opposition spricht von Putsch