Tác giả: Stefan Locke 

Những diễn biến chính trị gần đây tại Ukraine đã cho thấy rất rõ với những người quan sát rằng sự khác biệt giữa nước này và Nga lớn đến mức nào.

Ở Nga, bất kỳ ai xuống đường phản đối một quyết định của Tổng thống Vladimir Putin hoặc chỉ trích chính quyền trên Internet (nếu Internet vẫn còn được duy trì) đều có nguy cơ bị bắt giữ, phạt tiền hoặc bị đưa đến các trại giam.

Trong khi đó, tại Ukraine, người dân công khai bày tỏ sự phản đối trên mạng xã hội, tổ chức các cuộc biểu tình và chỉ trong vòng một năm đã hai lần buộc Tổng thống Volodymyr Zelensky phải điều chỉnh đáng kể các chính sách của mình.

Mùa hè năm ngoái, người dân Ukraine đã phản đối mạnh mẽ nỗ lực của Zelensky nhằm kiểm soát các cơ quan điều tra chống tham nhũng.

Lần này, họ buộc Tổng thống phải thay đổi chính sách nhân sự khi thay thế Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi, người không được lòng công chúng.

Thực tế, Zelensky hoàn toàn không bắt buộc phải làm điều đó. Trong tình trạng thiết quân luật, ông có thể cấm biểu tình, bắt giữ những người phản đối và vẫn giữ nguyên quyết định của mình.

Kinh nghiệm hay sự đổi mới?

Một câu hỏi khác là liệu việc miễn nhiệm Syrskyi có thực sự tốt cho khả năng phòng thủ lâu dài của Ukraine hay không.

Không phải ngẫu nhiên mà trong cuộc đấu tranh quyền lực giữa Bộ trưởng Quốc phòng và Tổng tư lệnh, Zelensky ban đầu đã đứng về phía Syrskyi.

Syrskyi là một quân nhân dày dạn kinh nghiệm, hiểu rất rõ đối thủ Nga vì từng học cùng các sĩ quan Nga trong thời Liên Xô.

Chính nhờ sự chỉ huy của ông mà Ukraine đã có thể đứng vững trước Nga cho đến ngày nay.

Tuy nhiên, chiến tranh đã thay đổi rất nhanh.

Hiện nay, các hệ thống không người lái gần như thống trị toàn bộ chiến trường.

Dữ liệu được thu thập và xử lý theo thời gian thực có thể quyết định sự sống còn của binh sĩ.

Lợi thế công nghệ mà Ukraine tạo dựng được bằng máy bay không người lái trên không và dưới mặt đất hiện nay có ý nghĩa sống còn đối với năng lực phòng thủ.

Biểu tượng của đổi mới công nghệ

Chính trị gia trẻ Mykhailo Fedorov, người vẫn đang nỗ lực quay trở lại vị trí Bộ trưởng Quốc phòng, được xem là đại diện cho xu hướng hiện đại hóa này.

Ông đã từ chối mọi đề nghị khác từ Zelensky, kể cả chức Phó Thủ tướng, dù trước đó luôn trung thành với Tổng thống.

Rõ ràng Fedorov hy vọng rằng Zelensky cuối cùng cũng sẽ không thể phớt lờ các cuộc biểu tình đang diễn ra liên quan đến chính bản thân ông.

Không chỉ là uy tín của Zelensky

Cho đến nay, Zelensky vẫn từ chối đưa Fedorov trở lại.

Tuy nhiên, nguyên nhân không chỉ vì uy tín cá nhân của Tổng thống bị đặt dấu hỏi.

Trong thời gian ngắn làm việc tại Bộ Quốc phòng, Fedorov đã động chạm đến quá nhiều vấn đề nhạy cảm:

• Ban lãnh đạo quân đội không muốn bị các quan chức dân sự can thiệp.
• Các nhà cung cấp vũ khí muốn duy trì những hợp đồng béo bở và quy trình quen thuộc.
• Bộ máy hành chính còn chịu ảnh hưởng từ thời Liên Xô không muốn chịu trách nhiệm và cũng không muốn thay đổi.

Ngay cả khi Zelensky nhận ra những cơ hội từ các cải cách của Fedorov, nguy cơ đối đầu với quá nhiều nhóm lợi ích cùng lúc rõ ràng lớn hơn, nên ông đã quyết định sa thải Fedorov.

Ông cũng không ngờ rằng quyết định này lại dẫn đến một chuỗi phản ứng dây chuyền, mà kết quả là Mykhailo Drapatyi trở thành Tổng tư lệnh mới của quân đội Ukraine.

Đáng chú ý, Drapatyi công khai ủng hộ chương trình cải cách của Fedorov.

Cơ hội mới cho Ukraine

Drapatyi hiểu rõ cả vai trò của các lực lượng quân sự truyền thống lẫn tiềm năng của chiến tranh phi đối xứng.

Ông cũng chủ trương chuyển đổi văn hóa trong quân đội Ukraine từ "văn hóa sợ hãi" sang "văn hóa trách nhiệm".

Theo chính lời ông, sáng kiến từ cấp dưới không phải là mối đe dọa mà là một nguồn lực quý giá.

Đó cũng là lý do ông được binh sĩ, đặc biệt là những người từng giữ vị trí quản lý trong đời sống dân sự trước khi nhập ngũ, hết sức kính trọng. Họ không còn muốn chỉ đơn thuần nhận mệnh lệnh theo kiểu quân đội truyền thống.

Nếu Zelensky kết hợp những thay đổi trong quân đội với chương trình cải cách của Fedorov, đó sẽ là một cơ hội rất lớn cho Ukraine.

Không phải ngẫu nhiên mà các blogger quân sự Nga – những người từng vui mừng trước việc Fedorov bị cách chức – lại tỏ ra hoảng hốt khi Drapatyi được bổ nhiệm.

Họ hiểu rằng những cải cách như vậy gần như không thể xảy ra trong quân đội Nga.

Theo tác giả, nếu Drapatyi và Fedorov cùng phối hợp, họ có thể đưa năng lực phòng thủ của Ukraine lên một tầm cao hoàn toàn mới, tạo sức ép lớn đối với Nga và cuối cùng buộc Tổng thống Putin phải sẵn sàng bước vào bàn đàm phán.

Personalwechsel in Kiew: Eine Chance für die Ukraine