Bài viết của Tobias Utz

Chiến tranh Ukraine

Chúng rất quan trọng đối với thành công của Nga trên mặt trận Ukraine – giờ đây chúng có nguy cơ cháy rụi

Nỗ lực của Nga nhằm đưa một phiên bản Starlink của riêng mình lên vũ trụ mang tên “Rassvet” đang biến thành một thất bại tốn kém. Một số vệ tinh mới được phóng đã bắt đầu rơi trở lại về phía bầu khí quyển Trái Đất.

Moscow/Kyiv – Đây được kỳ vọng là lời giải cho một vấn đề cấp bách: Kể từ tháng 2/2026, các đơn vị Nga tại Ukraine không còn được tiếp cận Starlink. Theo yêu cầu của Kyiv, SpaceX khi đó đã chặn tất cả các thiết bị đầu cuối chưa được đăng ký, qua đó cắt đứt một mạng lưới liên lạc mà trước đó quân đội Nga đã sử dụng trái phép để liên lạc trên tiền tuyến và điều khiển drone. Sau đó, các blogger quân sự Nga phàn nàn về những vấn đề nghiêm trọng trong việc phối hợp tác chiến ở mặt trận.

Một binh sĩ thuộc Bộ Tư lệnh Quân sự Cộng hòa Nhân dân Lugansk thực hiện nhiệm vụ phòng không nhằm bảo vệ không phận của Cộng hòa Nhân dân Lugansk. Bức ảnh được chụp vào tháng 6/2026. © Alexander Reka / Imago Images

Câu trả lời của Moscow mang tên “Rassvet” – trong tiếng Nga có nghĩa là bình minh. Hệ thống do công ty Bureau 1440 phát triển, được thiết kế để hoạt động giống như Starlink của riêng Nga: một mạng lưới vệ tinh cho phép quân đội Nga liên lạc và điều khiển drone cũng như tên lửa hành trình.

Các cố vấn quân sự và chính phủ Ukraine đã đưa ra những đánh giá bi quan về dự án này ngay khi kế hoạch được công khai. Theo họ, hệ thống này có thể làm thay đổi cán cân sức mạnh trên chiến trường theo hướng có lợi cho Moscow.

Kế hoạch của Nga đang gặp trục trặc

Đến cuối năm 2026, Nga dự kiến có 156 vệ tinh trên quỹ đạo; đến năm 2027 tổng số sẽ lên tới 292 vệ tinh, và về lâu dài thậm chí hơn 900 vệ tinh.

Để so sánh, SpaceX hiện đã có hơn 10.000 vệ tinh Starlink đang hoạt động – tham vọng của Nga rõ ràng khiêm tốn hơn rất nhiều, nhưng chỉ riêng một phần hệ thống hoạt động hiệu quả cũng đã có thể trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với Ukraine.

Lô đầu tiên gồm 16 vệ tinh, được phóng vào tháng 3/2026, thực tế đã đạt độ cao hoạt động khoảng 550 km. Theo chuyên gia liên lạc vệ tinh Volodymyr Stepanets, hiện chúng cung cấp cho lực lượng Nga hai “cửa sổ liên lạc” ổn định mỗi ngày trên lãnh thổ Ukraine, mỗi lần kéo dài hơn một giờ.

Lần phóng thứ hai vào tháng 7/2026 diễn ra tồi tệ hơn nhiều. Theo phân tích của tổ chức nghiên cứu Institute for the Study of War (ISW), dựa trên dữ liệu theo dõi từ dịch vụ N2YO, không có vệ tinh nào trong số 16 vệ tinh mới được phóng đạt độ cao mục tiêu khoảng 870 km.

Thay vào đó, phần lớn chỉ bay ở độ cao khoảng 300–400 km.

Tính tổng cả hai đợt phóng, tờ Tagesspiegel thậm chí cho rằng 20 trong tổng số 32 vệ tinh được phóng đã thất bại.

Giờ đây chúng có nguy cơ cháy rụi

Ít nhất hai vệ tinh Rassvet thuộc lô phóng tháng 7 hiện đã rơi xuống dưới ngưỡng quan trọng 300 km.

Theo nhà nghiên cứu vũ trụ Nga Anatoly Zak, được Moscow Times dẫn lời, những vệ tinh này hiện gần như được xem là mất hoàn toàn – chúng đang ở quỹ đạo mà chẳng bao lâu nữa sẽ đưa chúng trở lại bầu khí quyển Trái Đất, nơi nhiều khả năng chúng sẽ bị đốt cháy.

Đối với quân đội Nga, đây không chỉ là một chi tiết kỹ thuật.

Chòm vệ tinh hiện tại vốn đã chỉ cung cấp các khoảng thời gian kết nối ngắn và không thường xuyên – theo truyền thông Đan Mạch, đôi khi chỉ khoảng 90 phút mỗi ngày.

Mỗi vệ tinh bị mất sẽ càng làm trầm trọng thêm vấn đề này, trong khi nhu cầu liên lạc trên tiền tuyến trong chiến tranh Ukraine vẫn rất cao.

Tình hình còn trở nên khó khăn hơn. Theo các nguồn tin của Đan Mạch, cần ít nhất 18 lần phóng bằng tên lửa đẩy Soyuz hạng nặng để có thể vận hành toàn bộ mạng lưới một cách đáng tin cậy.

Tuy nhiên, theo năng lực hiện tại, chương trình vũ trụ Nga chỉ có thể thực hiện khoảng 6–8 vụ phóng mỗi năm.

Ukraine đang chủ động phá hoại chương trình

Những sự chậm trễ không chỉ xuất phát từ các vấn đề kỹ thuật – Ukraine cũng đang chủ động tấn công chương trình này bằng các hoạt động quân sự.

Vào giữa tháng 8/2026, Bộ Tổng tham mưu Ukraine thông báo đã tiến hành một cuộc tấn công nhằm vào Trung tâm Vũ trụ Progress ở Samara, nơi sản xuất các phương tiện phóng được sử dụng cho các vụ phóng Rassvet.

Theo thông tin từ phía Ukraine, đã xảy ra các vụ cháy tại cơ sở này.

Vài ngày sau, vào 23/8, Ukraine tiếp tục cố gắng tấn công Sân bay vũ trụ Plesetsk, nơi diễn ra cả hai đợt phóng vệ tinh Rassvet trước đó.

Chỉ hai ngày sau, một tên lửa Soyuz 2.1b được phóng từ đây, được cho là mang theo một vệ tinh GLONASS.

Kyiv đang tìm cách ngăn chặn chương trình vũ trụ của Moscow không chỉ trên quỹ đạo mà ngay từ mặt đất.

Tuy nhiên, Rassvet vẫn là một mối đe dọa

Bất chấp những thất bại, các chuyên gia cảnh báo không nên vội vàng cho rằng chương trình này đã thất bại hoàn toàn.

ISW nhấn mạnh rằng ngay cả một chòm vệ tinh Rassvet chỉ hoạt động một phần cũng có thể giúp lực lượng Nga sử dụng các hệ thống vũ khí điều khiển từ xa chính xác hơn để tấn công Ukraine – ngay cả khi kết nối chỉ xuất hiện trong những khoảng thời gian ngắn.

Serhii Beskrestnov, cựu cố vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, ước tính Nga cần khoảng 200–250 vệ tinh để bảo đảm kết nối liên tục và ổn định dọc toàn bộ chiến tuyến.

Với tốc độ hiện nay, mục tiêu đó vẫn còn rất xa.

Trong khi đó, Die Welt đưa tin về một mặt trận thứ hai trên quỹ đạo: các vệ tinh Nga được cho là đang tìm cách ngăn chặn các vệ tinh trinh sát phương Tây – chẳng hạn vệ tinh radar Iceye của Phần Lan – truyền dữ liệu cho Ukraine ở độ cao khoảng 550 km bằng những hoạt động gây nhiễu có chủ đích.

Điều này cho thấy Nga không chỉ coi chương trình vũ trụ của mình là một phương tiện liên lạc, mà ngày càng xem nó như một loại vũ khí theo nghĩa rộng hơn.

Nỗ lực của Nga nhằm thoát khỏi sự phụ thuộc vào Starlink vì thế đang rơi vào một thế tiến thoái lưỡng nan: sức ép quân sự trên chiến trường đòi hỏi phải nhanh chóng triển khai hệ thống, nhưng việc triển khai quá gấp gáp lại tạo ra chính những lỗi kỹ thuật đang làm suy yếu hệ thống.

Trong khi những vệ tinh đầu tiên vẫn đang hoạt động trên quỹ đạo, những vệ tinh khác lại đang theo đúng nghĩa đen có nguy cơ cháy rụi trong bầu khí quyển – trở thành biểu tượng cho một chương trình đang mắc kẹt giữa nhu cầu quân sự cấp bách và tình trạng quá tải về kỹ thuật.

(Nguồn: Guardian, ISW, Tagesspiegel, Euronews, Politiken, Welt, Kyiv Post, Militarnyi, Moscow Times, AFP)
(tu)

Sie sind entscheidend für Russlands Erfolg an der Ukraine-Front – jetzt drohen sie zu verglühen