Từ "ổn định" có thể bị xóa vĩnh viễn khỏi từ điển của nhân loại, khi thế giới bước vào thời kỳ hỗn loạn toàn cầu và kéo dài - về địa chính trị, an ninh, kinh tế, thể chế, công nghệ, xã hội, khí hậu, nhân khẩu học và năng lượng.  

Và chúng ta cũng đang phải đối mặt với một cuộc chiến sinh tồn không có hồi kết. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia tin rằng, bất chấp tất cả những thử thách khủng khiếp, một cơ hội đã mở ra cho Ukraine, một cơ hội để chúng ta tiến lên phía trước một thập kỷ và trở thành một trong những quốc gia hàng đầu trong tương lai. 

Quan điểm này luôn được bảo vệ bởi Andriy Dligach, Tiến sĩ Kinh tế học, Giáo sư tại Đại học Quốc gia Shevchenko Kyiv, Người sáng lập và Chủ tịch của Tập đoàn Advanter (chuyên về tư vấn chiến lược và nghiên cứu thị trường), Chủ tịch Trung tâm Thay đổi Xã hội và Kinh tế Hành vi, Đại sứ Toàn cầu của Đại học Singularity, Chủ tịch của Quỹ Kyiv Foresight, và là một chuyên gia nổi tiếng trong lĩnh vực phát triển kinh tế và các chiến lược đột phá ở Ukraine .

Dưới đây là một đoạn trích từ bài báo gần đây của ông:  "Ukraine đã bác bỏ quan niệm sai lầm rằng chiến tranh nhất thiết dẫn đến sự sụp đổ kinh tế. Bất chấp những tổn thất và sự tuyệt vọng ban đầu của năm 2022, trong suốt cuộc chiến tranh, ngành bán lẻ vẫn hoạt động, ngân hàng vẫn hoạt động, logistics vẫn hoạt động, công nghệ thông tin đang phát triển, xuất khẩu đang đa dạng hóa. Đồng thời, các doanh nghiệp Ukraine đang tích cực hội nhập vào các chuỗi toàn cầu với tư cách là những người chơi chính thức ngay cả trong thời chiến. Và các doanh nhân Ukraine ở châu Âu đang chứng tỏ khả năng cạnh tranh so với các doanh nghiệp địa phương .  "

Về vấn đề này và nhiều hơn nữa mời bạn đọc hãy xem trong một cuộc phỏng vấn độc quyền dành cho today.ua .  

"Cả các đối tác châu Âu lẫn các tổ chức quốc tế đều không bỏ mặc Ukraine tự xoay xở với các vấn đề của mình và tìm cách giúp đỡ chúng ta."

- Andriy Oleksandrovych, trong vài tuần qua, chủ đề hàng đầu là tác động của cuộc chiến ở Iran đối với nền kinh tế thế giới. Ai cũng biết rằng ngay cả một sự tăng nhẹ giá năng lượng cũng làm tăng chi phí sưởi ấm, điện, vận tải, hậu cần, sản xuất hàng hóa và thực phẩm, v.v. Các nhà phân tích đang viết về một cú sốc kinh tế toàn cầu, về khả năng lạm phát gia tăng ở những quốc gia ổn định như Mỹ và các nước thuộc Liên minh châu Âu, chưa kể đến những nước khác. Đối với Ukraine, đây là một đòn giáng mạnh vào thu nhập, vì họ phụ thuộc vào xuất khẩu ngũ cốc và kim loại. Chúng ta đã và đang cảm nhận được hậu quả: nhiên liệu ngày càng đắt đỏ, tỷ giá hối đoái đồng hryvnia giảm, và sức mua của người dân giảm sút. Rõ ràng là không chuyên gia quân sự nào có thể nói câu chuyện này sẽ kéo dài bao lâu, nhưng lựa chọn tồi tệ nhất cho nền kinh tế của chúng ta là gì nếu cuộc đối đầu này kéo dài? 

- Thứ nhất, thực tế không có tình trạng thiếu dầu mỏ trên thế giới, ở châu Âu, hay nói đúng hơn là ở Ukraine. Sự thiếu hụt nguồn cung từ Trung Đông, do việc tắc nghẽn các kênh vận chuyển gây ra, được bù đắp bằng sự tăng trưởng sản lượng ở các khu vực khác và các kho dự trữ chiến lược mà hầu hết các quốc gia đều có. 

Thứ hai, sự tăng giá dầu chủ yếu do các yếu tố tâm lý (ví dụ như sự bất ổn) hơn là các yếu tố kinh tế, và do đó giá sẽ tăng theo chiến thuật và giảm theo chiến lược, vì cuộc chiến toàn cầu chỉ mới bắt đầu. Điều này có nghĩa là các nhà giao dịch buộc phải tính đến rủi ro kép vào giá cả do sự hiểu sai của họ về diễn biến sự kiện, hiểu sai về chiến lược của Mỹ và hiểu sai về các quá trình đang diễn ra. Hơn nữa, khi đa số nhận ra rằng đây là một cuộc chiến với hình thức hỗn loạn và cần phải tìm kiếm các kênh cung ứng khác, tình hình không chỉ được cải thiện mà còn sẽ giảm bớt nỗi sợ hãi và tăng cường sự sẵn sàng cho những kịch bản tiêu cực kéo dài như vậy.  

Ukraine, với tư cách là một quốc gia nhập khẩu các sản phẩm dầu mỏ, đương nhiên phụ thuộc vào tình hình thị trường thế giới, vì vậy việc tăng giá dầu ảnh hưởng đến chuỗi sản xuất, vận chuyển, hậu cần lạnh, v.v. Vì chúng ta sẽ lại phải đối mặt với tình trạng mất điện kéo dài vào mùa hè, một phần đáng kể chi phí sản xuất sẽ lại do chi phí xăng dầu cho máy phát điện tăng lên. Nhưng điều này không có nghĩa là giá các sản phẩm khác phải tăng nhiều như giá xăng. Chi phí xăng dầu cuối cùng chỉ chiếm một phần nhỏ trong chi phí của thực phẩm, nông sản, v.v. Ngay cả khi giá xăng tăng 10%, giá cuối cùng của các sản phẩm khác có thể chỉ tăng 1-2%. Chỉ là các nhà đầu tư thường sử dụng hiệu ứng tâm lý - họ nói rằng, nếu giá xăng tăng 10%, thì giá của chúng ta cũng phải tăng 10%. Và điều này là không hợp lý. Hiện nay, Bộ Kinh tế hiểu rằng cần phải xoa dịu sự kích động này và đang triển khai các chương trình để bù đắp cho việc tăng giá. Ý tưởng này cần được truyền đạt chính xác đến cả xã hội và giới doanh nghiệp, chúng ta cần cho họ biết rằng không nên gieo rắc nỗi sợ hãi, mà ngược lại, cần thể hiện sự tự tin rằng nền kinh tế Ukraine vẫn ổn định bất chấp mọi khó khăn. 

- Vấn đề nhức nhối tiếp theo là việc Liên minh châu Âu giữ lại khoản vay 90 tỷ euro. Như blogger nổi tiếng Serhiy Fursa đã bình luận, “những vấn đề gần đây đã nảy sinh mà vài tháng trước còn không thể tưởng tượng nổi”. Theo ông, “vấn đề đầu tiên là ông Orban, người đã chặn nguồn tài chính do việc đóng cửa đường ống dẫn dầu Druzhba, vấn đề thứ hai là cuộc khủng hoảng chính trị trong quản trị Ukraine, nơi quốc hội đã ngừng bỏ phiếu cho bất cứ điều gì, và do đó, ngừng bỏ phiếu cho các luật cần thiết để nhận tài chính từ EU và IMF”. Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã bày tỏ lo ngại về khả năng Ukraine nhận được gói cứu trợ 8,1 tỷ đô la, vì các nghị sĩ của chúng ta đang trì hoãn việc thông qua các quyết định cần thiết để giải tỏa các khoản tiền này. Liệu nỗi lo sợ rằng Ukraine sẽ bị bỏ lại mà không có tiền có chính đáng? 

- Tất nhiên, chúng ta có nỗi sợ hãi và nên luôn luôn như vậy. Tại sao? Bởi vì nền kinh tế Ukraine không thể tự mình gánh vác một cuộc chiến như thế này. Rất khó để tự mình tài trợ cho nó, bởi vì đây là cuộc chiến với một kẻ thù lớn hơn nhiều. Do đó, để duy trì được, chúng ta cần sự hỗ trợ kinh tế. Các đối tác quốc tế chỉ tài trợ một nửa chi phí của chúng ta. Nếu nền kinh tế của chúng ta sụp đổ, họ sẽ buộc phải tăng viện trợ đáng kể. Khả năng phục hồi mà Ukraine thể hiện đã thực sự cứu vãn ngân sách của Liên minh châu Âu. Nếu (hay đúng hơn là khi) chiến tranh chuyển sang lãnh thổ của EU, tổn thất của họ sẽ lớn hơn nhiều. Do đó, việc Ukraine xoay xở để tồn tại trong điều kiện hiện tại đã là một cường quốc. Đó là điều đầu tiên cần nghĩ đến.  

Ý kiến ​​thứ hai. Chúng ta thực sự cần khoảng 80-90 tỷ đô la viện trợ quốc tế mỗi năm. Khoảng 45 tỷ đô la là viện trợ ngân sách. Tôi xin nhắc lại rằng khoản tiền này chủ yếu được dùng để thực hiện các chức năng xã hội của nhà nước - y tế, giáo dục, v.v. Và chúng ta tự chi trả lương cho quân đội và một phần chi phí mua vũ khí thông qua thuế. Thêm vào đó, phần còn lại của viện trợ quốc tế, khoảng 35-40 tỷ đô la, nên được dùng để mua vũ khí. 

Chúng tôi nhận được một phần trong số 80-90 tỷ này từ các tổ chức quốc tế, một phần thông qua các thỏa thuận song phương. Bằng cách này, chúng tôi được hỗ trợ bởi Đức, các nước Baltic và Ba Lan, Đan Mạch, Na Uy, Thụy Sĩ, Canada, Nhật Bản và các nước khác. Nhưng sự hỗ trợ chính vẫn đến từ Liên minh châu Âu. 90 tỷ đang được thảo luận hiện nay là khoản vay chung vì lợi ích của Ukraine trong hai năm. Con số này nhiều hơn một nửa số tiền chúng tôi cần cho giai đoạn này. 

Lần đầu tiên trong lịch sử, Liên minh châu Âu đã phải dùng đến các khoản vay chung như vậy, đặc biệt là vì lợi ích của Ukraine. Đồng thời, họ cũng tự trả lãi cho khoản vay này. Hơn nữa, họ đã tìm ra cơ chế để đảm bảo Ukraine không phải trả lại khoản vay này (việc trả nợ sẽ được thực hiện bằng các khoản bồi thường chiến tranh từ Nga trong tương lai). Trên thực tế, chính EU đang làm điều này cho Ukraine. Vì vậy, xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các đối tác của chúng ta. 

Ban đầu, đã có nỗ lực cung cấp cho Ukraine 120 tỷ euro từ các tài sản bị đóng băng của Nga. Phương án này đã thất bại vì không chỉ các kẻ thù của chúng ta, như Hungary, đã ngăn chặn nó, mà ngay cả Bỉ cũng không đồng ý với kịch bản này. 

Do đó, Liên minh châu Âu đã thực hiện kế hoạch B - vay vốn chung cho Ukraine theo một thủ tục đặc biệt, và đã tìm ra cách (đây là kế hoạch B) để vượt qua sự cản trở của Hungary, Slovakia và Cộng hòa Séc. Trên thực tế, không phải 27 quốc gia EU cho chúng ta vay vốn thông qua hình thức vay chung, mà là 24 quốc gia. 

Hội đồng Liên minh châu Âu vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng do lệnh phong tỏa đối với Hungary. Nhưng tất nhiên, các nước bạn bè châu Âu của chúng ta đã có kế hoạch dự phòng. Kế hoạch D có thể là việc các nước Bắc Âu cùng nhau vay 30 tỷ euro trong nửa năm để hỗ trợ Ukraine. Điều này sẽ giúp chúng ta tránh được khó khăn và tạo cơ hội để cùng các đối tác tìm kiếm các nguồn tài trợ khác.  

Tóm lại, tôi xin nhắc lại một lần nữa - cả các đối tác châu Âu lẫn các tổ chức quốc tế đều không bỏ mặc Ukraine với những vấn đề của mình và đang tìm cách giúp đỡ chúng tôi.

"Với tư cách là một quốc gia, chúng ta đang cố gắng tồn tại và vá víu những lỗ hổng thay vì quản lý sự phát triển của các sự kiện."

- Ông nhấn mạnh rằng trong suốt bốn năm chiến tranh lớn, vai trò của Ukraine đã thay đổi hoàn toàn - từ một vùng đệm giữa phương Tây và Nga, chúng ta có thể trở thành một thực thể viết lại luật lệ, chứ không chỉ đơn thuần là hội nhập vào cộng đồng châu Âu. Trung tâm mới của châu Âu - nghe có vẻ hay, nhưng đây là rủi ro của những kỳ vọng quá lớn, bởi vì ở đó đã có những trung tâm mạnh mẽ - Đức, Pháp, Ba Lan, mà việc cạnh tranh nhanh chóng là điều không thể. Dự báo của ông: "Hoặc chúng ta sẽ xây dựng một thực tại mới, hoặc chúng ta sẽ chỉ trở thành một bãi thử nghiệm cho các quyết định của người khác." Liệu chúng ta có thể tạo ra một kịch bản đột phá, trong bối cảnh tình hình cực kỳ khó khăn trong nước và trên chiến tuyến, các yếu tố bên ngoài nghiêm trọng và sự kiệt sức, mệt mỏi của xã hội? 

- Vấn đề không phải là liệu chúng ta có thể làm được hay không, mà là chúng ta phải làm điều đó, bởi vì chúng ta không còn lựa chọn nào khác. Chỉ vài tháng nữa thôi là tròn 35 năm kể từ khi chúng ta phải vượt qua sa mạc - không phải để đến một nơi nào đó, mà chỉ đơn giản là để sinh tồn. Trong khi đó, các nước láng giềng đang đạt được những bước đột phá về kinh tế và xã hội, xây dựng một nền kinh tế hướng xuất khẩu mạnh mẽ. Còn chúng ta vẫn dậm chân tại chỗ. 

Liệu chúng ta có hài lòng với sự dễ bị tổn thương và phụ thuộc, sự kém phát triển nguồn nhân lực và sự suy thoái xã hội như hiện nay? Liệu chúng ta có hài lòng khi mỗi lần chúng ta lại bầu chọn những người theo chủ nghĩa dân túy? Tất nhiên là không. Do đó, chúng ta thực sự phải viết lại Ukraine, một đất nước cần có tầm nhìn riêng. Những người tài năng của chúng ta phải được trao cơ hội để tự khẳng định mình, để thực hiện những ý tưởng sáng tạo, kinh doanh - bất kỳ ý tưởng nào. Một người muốn phát triển, sáng tạo, hành động, nên nhận được những cơ hội tốt nhất ở đây, chứ không phải ở Thung lũng Silicon hay đâu đó ở Tây Ban Nha. Chính tại đây, những công ty khởi nghiệp tốt nhất trong lĩnh vực tạo ra các sản phẩm thực phẩm mới, thuốc men, số hóa nhà nước và các dự án mua sắm công nên phát triển. 

Vì chúng ta có thể nới lỏng quy định hơn - không lạc hậu và khép kín như các nước châu Âu, nơi bạn không thể tiến thêm một bước nào mà không vi phạm quy tắc nào đó - nên cần có sự tự do tối đa ở Ukraine. Chúng ta cần đảm bảo rằng người châu Âu muốn đến đây. Chúng ta cần phát triển các công ty khởi nghiệp trong nhiều lĩnh vực, thử nghiệm các ý tưởng không chỉ trong lĩnh vực quốc phòng mà còn trong các dự án nhà nước hoặc kinh doanh. Ukraine với vai trò là nền tảng thử nghiệm toàn cầu cho châu Âu là cơ hội để chúng ta không bị tụt hậu trong nền kinh tế thế giới mới, mà ngược lại, trở thành người dẫn đầu. Và đây không phải là điều viễn tưởng.

- Tôi đã lắng nghe rất nhiều về những triển vọng tuyệt vời như vậy. Nhưng GPT Chat tiết lộ rằng đôi khi bạn bị chỉ trích vì những dự báo quá lạc quan. Vậy những dự báo đó phù hợp với thực tế của chúng ta như thế nào? 

- Anh biết đấy, tôi là con trai của một nhà phát minh. Tôi thường bị chỉ trích, nhưng suốt sự nghiệp 36 năm kinh doanh của mình, tôi luôn không ngừng phá bỏ những cái cũ kỹ, kém hiệu quả và tạo ra những cái mới – những thị trường mới và một thực tế mới. Tôi là tác giả của sản phẩm phần mềm thương mại đầu tiên ở Ukraine. Tôi từng được bảo rằng không thể bán các chương trình vì chúng bị sao chép và đánh cắp. Và tôi không chỉ tạo ra được lợi nhuận từ đó, mà còn bán được các sản phẩm của mình cho Apple vào năm 1994. Và sau đó, tại Advanter Group, chúng tôi đã nhiều lần tạo ra các thị trường và phân khúc mới, thúc đẩy các cuộc cải cách triệt để và tạo ra những đột phá cùng với các đối tác của mình. 

Những bước đột phá bất ngờ liên tục xảy ra ở Ukraine. Chương trình Prozorro, thị trường đất đai, du lịch không cần visa, phát triển chung cư, phân quyền, và giờ là máy bay không người lái, tên lửa Flamingo có thể bay xa ba nghìn km, robot. Nếu trước đây họ nói "chúng ta sẽ không bao giờ sản xuất linh kiện ở Ukraine, chúng ta phụ thuộc vào Trung Quốc", thì giờ đây hầu hết khách hàng và đối tác của tôi trong lĩnh vực công nghệ quốc phòng đều sản xuất các linh kiện cơ bản ở đây. Máy bay không người lái tấn công được lắp ráp từ các linh kiện của Ukraine. Đúng vậy, chúng ta chưa sản xuất chip. Nhưng ngày mai chúng ta sẽ học cách làm ra chúng, mặc dù đây là một câu chuyện công nghệ cao. 

Tóm lại, chúng ta chỉ liên tục than phiền và nói rằng chúng ta bất tài. Nhưng đây là số liệu thống kê: 15-17 triệu công dân Ukraine đang làm việc (có việc làm chính thức và không chính thức) chỉ tạo ra giá trị gia tăng khoảng 150 tỷ đô la, trong khi 7 triệu người Ukraine đã rời khỏi đất nước trong những năm khác nhau tạo ra giá trị gia tăng hơn 1 nghìn tỷ đô la. 

- Ồ!

- Tại sao một người Ukraine ra nước ngoài lại thành công rực rỡ? Tại sao họ lại trở thành những người tài năng xuất chúng, tạo nên những kỳ tích đáng kinh ngạc hoặc có năng suất làm việc cao? Câu trả lời rất đơn giản. Bởi vì họ có rất ít cơ hội ở đây. 

Tôi và Volodymyr Bandura thường xuyên phân tích những bằng sáng chế đắt giá nhất của Ukraine trên thế giới. Hãy tưởng tượng rằng chủ sở hữu của 100 bằng sáng chế hàng đầu thực sự có thể là những người rất giàu có, và không chỉ theo tiêu chuẩn của Ukraine. Chi phí của những bằng sáng chế đó lên tới hàng chục, hàng trăm triệu đô la. Chỉ là những bằng sáng chế này không được đăng ký tại Ukraine và không mang lại lợi nhuận cho nền kinh tế Ukraine, mà lại thuộc về Samsung, Tesla, Apple. Và chúng ta vẫn nghèo và cho rằng không thể làm gì được, rằng những tầm nhìn và câu chuyện của các nhà tương lai học đều là "viễn tưởng". Chính vì chúng ta đối xử với các nhà phát minh, doanh nhân, những người có ý tưởng, những người đang nỗ lực - và có thể! - thay đổi thế giới theo cách này. Chúng ta không ủng hộ họ, không hiểu họ, chúng ta xa lánh họ. Và họ mở ra và tạo ra nền kinh tế của các quốc gia khác, tạo ra những đột phá ở đó. Khi chúng ta yêu quý những nhà phát minh của chính mình, Ukraine sẽ trở nên khác biệt hoàn toàn. Tôi đang nỗ lực vì điều này. Và tôi tin chắc rằng sớm muộn gì, tôi cũng sẽ thành công trong việc biến Ukraine thành một quốc gia của những cơ hội tốt nhất. 

- Trước khi cuộc xâm lược toàn diện diễn ra, Viện sĩ Libanova, người mà tôi rất kính trọng, khi được hỏi liệu những lời khuyên và dự đoán của bà có được các cấp trên lắng nghe hay không, đã trả lời rằng, thật không may là không. Tôi không biết bây giờ thì sao. Còn họ có nghe thấy lời khuyên của bà không?

- Tôi và Ella Marlenivna đưa ra nhiều kết luận phân tích mà nhà nước thực sự xem xét. Hơn nữa, chúng tôi cùng tham gia vào việc xây dựng chiến lược phát triển dân số và chiến lược việc làm ở Ukraine. Vì vậy, tôi không thể nói rằng chúng tôi bị bỏ qua. 

Nhưng vấn đề là các chính khách của chúng ta có rất ít năng lực. Họ lắng nghe và thực sự bày tỏ sự quan tâm đến các phân tích và đề xuất của chúng ta. Nhưng họ không thể thực hiện chúng. Tại sao? Bởi vì chính sách thực sự không được tạo ra trong Nội các Bộ trưởng, và Quốc hội (Verkhovna Rada) thiếu tính chủ quan. Các quyết định được đưa ra ở đâu? Ở đâu đó với những người làm truyền thông trên phố Bankova hay ở đâu khác? Đơn giản là không có một trung tâm chiến lược như vậy ở Ukraine. Đó là lý do tại sao đất nước chúng ta tồn tại và, thay vì quản lý sự phát triển của các sự kiện, chúng ta chỉ biết vá víu những lỗ hổng. Đó chính là điều mà chúng ta muốn khắc phục. 

Chúng ta có Liên minh các Trung tâm Phân tích, cùng với Bộ Tài chính và Bộ Kinh tế, đang cố gắng thay đổi các chính sách kinh tế. Có Liên minh các Cộng đồng Doanh nghiệp vì Hiện đại hóa Ukraine, hiện đang cố gắng hình thành tầm nhìn về sự phát triển của Ukraine với sự hợp tác của chính quyền. Có Liên minh các Hiệp hội Cựu chiến binh, có ảnh hưởng đến việc xây dựng chính sách nhà nước dành cho cựu chiến binh. Không phải mọi thứ đều tồi tệ. Tình hình đang dần thay đổi, chúng ta có khả năng tác động. Chỉ là khả năng của bộ máy nhà nước trong việc thực hiện các chiến lược hoặc một số dự án đầy tham vọng còn thấp. Nơi nào có khả năng, nơi đó cũng có những đột phá vượt bậc. Ví dụ, Bộ Chuyển đổi Số. Hai tháng trước, nhóm của Fedorov đã vào làm việc tại Bộ Quốc phòng, chúng ta hy vọng cũng sẽ có những thay đổi tích cực ở đó. 

Do đó, tôi tin chắc rằng trong vòng 5 năm tới, chúng ta sẽ nằm trong số ba quốc gia số hóa nhất thế giới, và bằng việc hiện đại hóa hệ thống quản lý quân đội, chúng ta sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động của Lực lượng vũ trang. 

Một lần nữa, nơi nào có năng lực, nơi đó có sự thay đổi thực sự.

- Tôi xin trích dẫn lời ông: "Lấy con người làm trung tâm là chiến lược hiệu quả nhất. Thế kỷ 21 đặt ra một câu hỏi khó khăn hơn: con người đã trở thành nguồn lực khan hiếm nhất và về cơ bản là không thể tái tạo trong chiến tranh. Chiến thắng ngày nay thuộc về những người có khả năng bảo tồn vốn con người." Tuy nhiên, tình hình ở đây rất tồi tệ - suy giảm dân số, di cư, thiếu hụt nhân lực. Sau chiến tranh, tình hình sẽ còn tồi tệ hơn, và nền kinh tế không có con người thì đơn giản là không thể hoạt động. Nghĩa là, khủng hoảng chính không phải là tiền bạc, mà là con người. Bà Libanova năm ngoái đã nói: "Trước đây tôi nói rằng 60% người Ukraine ra nước ngoài sẽ trở về nước, và bây giờ - 30%." Liệu chúng ta có giải quyết được vấn đề nhân khẩu học như một vấn đề chiến lược không?

- Tôi và Ella Marlenivna đã thống nhất về các con số - có bao nhiêu người Ukraine đang ở đây, bao nhiêu người sẽ trở về từ nước ngoài, v.v. Nhưng theo tôi, chúng ta không nên kỳ vọng gì nhiều vào việc cải thiện nhân khẩu học hiện nay. Nếu chúng ta tăng tỷ lệ sinh, điều đó sẽ ảnh hưởng đến số lượng người lao động trong 20 năm tới. Nếu chúng ta tập trung vào việc đưa công dân của mình trở về ngay bây giờ, thì 30% thực sự là một kịch bản lạc quan. Theo mô hình của chúng tôi, khi biên giới được mở cửa hoặc hòa bình được lập lại, số lượng lao động và doanh nhân có tay nghề cao trở về sẽ ít hơn số người rời đi. 

Do đó, điều quan trọng nhất mà chúng ta cần tập trung vào là năng suất lao động. Điều này bao gồm tự động hóa, đào tạo, đào tạo lại, cải thiện mô hình kinh doanh, logic kinh doanh của doanh nghiệp, v.v., cộng với việc giải quyết các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Mặt khác, đó là việc duy trì tuổi thọ tích cực. Theo tôi, mỗi người Ukraine nên duy trì mức độ sức khỏe thể chất và tinh thần, năng suất và năng lực như vậy để coi ít nhất 75 năm tuổi thọ tích cực là chuẩn mực và là người tham gia tích cực vào thị trường lao động cho đến độ tuổi này. 

Trong khuôn khổ chiến lược khai phá tiềm năng kinh tế của người dân Ukraine mà chúng tôi vừa xây dựng, còn có nhiều tiêu chí khác nữa. Tôi hy vọng rằng ít nhất một số phần của chiến lược này sẽ được Bộ Kinh tế và Nội các thực hiện. Điều này sẽ cho chúng ta cơ hội tăng GDP của Ukraine ít nhất 40%, chính xác là thông qua phát triển nguồn nhân lực. Đó là nhiệm vụ của chúng ta. 

- Ông cho rằng chúng ta sẽ cần vài triệu nguồn nhân lực nhập khẩu. Các nhà phê bình nói rằng điều này đúng về mặt kinh tế, nhưng rất khó khăn về mặt chính trị, bởi vì xã hội chưa sẵn sàng cho điều đó, hội nhập là một quá trình phức tạp và tốn kém, tiềm ẩn nguy cơ căng thẳng xã hội. Làm thế nào để thực hiện ý tưởng này? Rõ ràng đây là một vấn đề của thời hậu chiến. 

- Không, tôi sẽ làm điều đó ngay hôm nay.

- Ai lại đến trong điều kiện tồi tệ như vậy chứ?

- Giờ thì bạn sẽ lại ngạc nhiên đấy. Năm 2020, trong thời kỳ Covid, chúng tôi đã xây dựng một chiến lược kinh tế quốc gia cho phép chúng tôi giải quyết các vấn đề chính của nền kinh tế Ukraine. Theo tính toán của chúng tôi, để nền kinh tế Ukraine tăng trưởng đáng kể, chúng ta cần thu hút thêm khoảng 3,5 triệu lao động. Và bây giờ điều quan trọng nhất là: Người Ukraine phải làm việc với giá trị gia tăng thực sự, họ phải được giáo dục và có năng suất. Vậy câu hỏi đặt ra là - ai sẽ làm việc trên đồng ruộng, trong kho hàng, ở quầy thu ngân trong siêu thị? 

Ukraine sẽ không có đủ những người được gọi là lao động phổ thông. Việc nhập khẩu nguồn nhân lực sẽ có lợi hơn nhiều so với việc để người Ukraine làm những công việc lương thấp.

- Ví dụ, họ đến từ những quốc gia nào? 

- Đó là Ấn Độ, Bangladesh, các nước châu Phi - Ethiopia, Nigeria, Kenya. Nếu chúng ta xây dựng chiến lược này đúng đắn, sẽ không có tác động tiêu cực nào đến các quá trình xã hội. Bởi vì chúng ta đang nói về di cư lao động tạm thời, khi một người đến đây từ ba đến sáu tháng theo hợp đồng lao động, làm việc, sống trong ký túc xá, và không giao lưu xã hội ở đây. Đây là một mô hình khác. 

Dĩ nhiên, chúng ta nên mở cửa đón nhận nhân tài, làm cho Ukraine trở nên hấp dẫn đối với người châu Âu, châu Á, châu Phi - bất cứ ai là doanh nhân, có ý tưởng, công nghệ, để họ có thể triển khai chúng ở đây. Chúng ta nên phát triển chế độ song tịch và cư trú thuế. 

Tóm lại, hiện nay Ukraine nhất định cần tìm ra giải pháp thu hút nguồn nhân lực tham gia chiến tranh. Và chúng ta không nên sợ điều này. Chúng ta nên khuyến khích lao động hợp đồng tình nguyện từ các quốc gia khác nhau trên thế giới để bảo tồn giá trị cốt lõi của Ukraine - nguồn nhân lực. 

Tôi tin rằng logic này bị cản trở bởi sự thiếu hiện đại hóa của chúng ta. Chúng ta rất sợ hãi mọi thứ, chúng ta bám víu vào những tập quán đã được thiết lập và hình ảnh thế giới của riêng mình. Chúng ta dường như cho rằng một người nước ngoài xuất hiện ở đây có thể phá hủy mọi thứ. Ngược lại, điều đó rất tuyệt. Khi 35 nghìn người Saudi đến đây trong thời kỳ Covid, họ đã tự mình khám phá ra Ukraine thuộc châu Âu và để lại rất nhiều tiền ở đây. Tôi từng tính toán rằng ba nghìn người về hưu người Đức có thể tăng gấp đôi ngân sách địa phương của Odessa. Vì vậy, hãy để họ đến.

Chúng ta có thể cùng nhau phát triển những công cụ rất thú vị, những công cụ này sẽ chỉ làm cho Ukraine kiên cường hơn. Chúng ta không cần phải sợ hãi về bản sắc của mình. Xét cho cùng, bản sắc của người Ukraine gồm ba khía cạnh - tôi là người Ukraine, tôi là người châu Âu, tôi là công dân toàn cầu. Và chính điều này làm cho chúng ta mạnh mẽ. Bởi vì chúng ta thích nghi tốt nhờ điều đó. Chúng ta nhanh nhẹn. Chúng ta rất tuyệt vời. Vì vậy, không có lý do gì để sợ hãi cả.

"Chúng ta cần có một chiến lược và tầm nhìn mang tính hệ thống cho 10-20 năm tới."

- Giờ đây, quan điểm của thế giới về Ukraine đã thay đổi đáng kể do nhu cầu cấp thiết phải bảo vệ khỏi máy bay không người lái của Iran ở Trung Đông. Chiến tranh chủ yếu là về kinh tế. Bạn đang đặt cược vào tổ hợp công nghiệp quốc phòng như một động lực thúc đẩy chiến tranh. Đây là một ngành công nghiệp mới. Ý tưởng này hợp lý và đầy hứa hẹn, nhưng không phải không có rủi ro. 

- Vấn đề ở đây đã rất nghiêm trọng. Chúng ta lẽ ra nên cho phép xuất khẩu vũ khí từ ba năm trước. Ngay từ những tín hiệu đầu tiên, chúng ta đã thấy rằng Ukraine, với tư cách là trung tâm công nghệ quốc phòng, có lợi thế cạnh tranh then chốt không phải ở quy mô, không phải ở công nghiệp hóa, không phải ở sản xuất trong nước, mà ở khả năng nhanh chóng tạo ra ý tưởng, thử nghiệm và điều chỉnh chúng. 

Tuy nhiên, khi các công ty quốc tế bắt đầu chú ý đến tổ hợp công nghiệp quốc phòng Ukraine và đề nghị đầu tư, họ đã bị cản trở bởi nạn tham nhũng trong Bộ Quốc phòng. Các nhà đầu tư đã làm gì? Họ đề nghị: "Chúng tôi sẵn sàng đầu tư vào sản xuất của Ukraine, nhưng chúng tôi muốn bảo vệ tiền của mình, vì vậy hãy chuyển các đội kỹ sư của các bạn sang châu Âu." Bằng cách này, các đội kỹ sư đã bị chuyển đi, nhưng đầu tư vào sản xuất của chúng ta lại không đến. Bởi vì lập luận sau đây đã xuất hiện: "Vì các bạn đang bị pháo kích, hãy sản xuất bên ngoài Ukraine." Xét cho cùng, các đội kỹ sư Ukraine tạo ra GDP cho các nước châu Âu và Mỹ, và Ukraine thực sự đã mất đi cơ hội trở thành một nhà xuất khẩu vũ khí lớn. Đó là những gì đã xảy ra. Trong vài năm, cùng với một số hiệp hội vũ trang, chúng tôi đã cố gắng thuyết phục cả ông Yermak và tổng thống, nhưng thật không may, chúng tôi đã không thành công. Giờ đây, xuất khẩu đang dần được mở cửa, nhưng đã quá muộn. 

Ngày nay, Ukraine không nên xuất khẩu vũ khí, mà là công nghệ, nhân lực và tư duy chiến lược. Chúng ta nên là một nền tảng cho cuộc thử nghiệm toàn cầu trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng, chúng ta nên dạy cho các quốc gia khác khả năng thích ứng này và bán khả năng thích ứng với những thách thức mới. Điều tương tự cũng đúng ở Trung Đông. Nhiều máy bay không người lái của Ukraine hiện không còn được sản xuất tại Ukraine nữa, mà được sản xuất ở châu Âu hoặc Hoa Kỳ và cung cấp cho Trung Đông. Và đó là lý do tại sao chúng không còn là của Ukraine nữa. Và Ukraine có những đội ngũ nhân lực giỏi. Đó là khả năng thay đổi các công nghệ này rất nhanh chóng và làm cho chúng hiệu quả. Bởi vì kẻ thù cũng thích nghi rất nhanh, buộc chúng ta phải linh hoạt hơn nữa.

- Nhân tiện, về vấn đề kẻ thù. Mạng xã hội Nga viết rằng Putin được cho là đã nhận được một bản dự báo kinh tế mấy ngày trước - chưa bao giờ có sự hoảng loạn như vậy. Cả người đứng đầu Ngân hàng Trung ương Nabiullina, Bộ trưởng Tài chính Siluanov và Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Reshetnikov, những người biết rõ tình hình thực tế, đều đang kêu gọi chấm dứt khẩn cấp cái gọi là chương trình SVO và thực hiện các biện pháp cứu vãn nền kinh tế, như phát hành thẻ thực phẩm, v.v.  

Ông viết rằng nền kinh tế Nga đã chuyển từ giai đoạn thích ứng sang giai đoạn "nuốt chửng tương lai": "Những gì chúng ta thấy vào đầu năm 2026 không phải là "sự suy giảm tâm lý" hay suy thoái theo mùa. Đây là sự sụp đổ của mô hình kinh tế: các trụ cột chính của nền kinh tế thời chiến - doanh thu từ dầu khí, ổn định ngân sách, nguồn tín dụng, thị trường bất động sản, nhu cầu tiêu dùng - sẽ đồng loạt sụp đổ." Nhưng việc giá dầu tăng do chiến tranh ở Iran lại là nguồn thu bổ sung cho ngân sách Nga. Đồng thời, nhà kinh tế đối lập nổi tiếng người Nga Lipsitz lại cho rằng sự sụp đổ sắp xảy ra. Quan điểm của ông về vấn đề này là gì?   

- Lipsitz là một người bạn tốt của tôi, ông ấy thậm chí còn đánh giá chuyên luận của tôi. Tôi nghĩ ông ấy đúng ở nhiều khía cạnh, mặc dù dự báo của ông ấy rất lạc quan. Chúng tôi vẫn đang cố gắng nhìn nhận nền kinh tế Nga một cách thực tế. 

Có hai điểm cần lưu ý ở đây. Thứ nhất, nền kinh tế Nga, vốn dựa trên tiềm năng xuất khẩu, nguồn lực nội địa dồi dào, và sự phát triển của doanh nghiệp và thương mại, đã chấm dứt. Nga không thu được đủ doanh thu xuất khẩu để tài trợ cho cuộc chiến với Ukraine. Nước này đã đánh mất cơ hội hiện đại hóa các ngành công nghiệp trong nước. Trên thực tế, đây là một nền kinh tế sống dựa trên cái giá của tương lai. Họ vay nợ trong tương lai để sử dụng vào chiến tranh ngày hôm nay, và nhờ đó bù đắp cho tất cả những thất bại của mình.  

Điểm thứ hai là về lâu dài, chẳng có gì tốt đẹp ở Nga cả. Nhưng chúng tôi không hài lòng với điều đó. Điều quan trọng đối với chúng tôi là họ mất đi cơ hội tài trợ cho chiến tranh ngay bây giờ. Thâm hụt ngân sách ở đó rất lớn - 8 nghìn tỷ rúp, tương đương hơn 100 tỷ đô la mỗi năm, và họ bù đắp bằng cách phát hành, thực chất là in tiền rúp. Cơ chế như vậy có thể kéo dài khả năng tiến hành chiến tranh của họ thêm vài năm nữa.  

Vâng, đúng là binh lính của họ nhận lương bằng đồng rúp. Nhưng người dân Nga đã quen với tính chất có điều kiện của tỷ giá hối đoái, sự xuống cấp của điều kiện xã hội, sự thiếu tự do, kể cả tự do kinh tế. Đối với họ, đồng đô la chỉ là một khái niệm trừu tượng. Người Ukraine thì luôn luôn đo lường mọi thứ bằng đô la và euro. Chúng tôi đến Ba Lan thăm họ hàng, rồi đến những nơi khác, rồi nhận bưu kiện từ Temu. Chúng tôi có một cuộc sống cởi mở. Việc đi lại không cần visa cuối cùng đã "đưa" chúng tôi ra thế giới. Và hầu hết người Nga không đi du lịch nước ngoài. 

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Nga hiện chưa nhận được hỗ trợ tài chính từ Trung Quốc. Bắc Kinh giúp Moscow tổ chức nhập khẩu song song, nhưng trên thực tế, họ tiếp cận vấn đề này một cách thực dụng - bán linh kiện, mua nguồn năng lượng giá rẻ của Nga và kiếm được lợi nhuận tốt. Nhưng họ không cho nền kinh tế Nga vay tiền. Nếu nền kinh tế Nga suy yếu và quân đội bắt đầu sụp đổ ở mặt trận, Trung Quốc có thể giúp Nga ngăn chặn sự sụp đổ hoàn toàn, nhưng điều này không được đảm bảo. Nga đang phải dùng đến biện pháp tăng thuế. Sau đó, họ sẽ ngày càng sử dụng các biện pháp huy động (ví dụ, chuyển đổi bắt buộc tiền gửi thành trái phiếu chính phủ).

Nhưng nhìn chung, nền kinh tế Nga không còn nguồn dự trữ sức mạnh nào nữa. Quỹ Phúc lợi Quốc gia đã cạn kiệt. Vàng và dự trữ ngoại hối đang thiếu tính thanh khoản. Rất khó để bán vàng với khối lượng lớn như vậy vì nó chịu lệnh trừng phạt. Nhưng còn nhân dân tệ, rupee thì sao - có thể làm gì với chúng? Chẳng làm được gì cụ thể cả. Do đó, Nga đang trên bờ vực sụp đổ. Nhưng điều này không có nghĩa là nó sẽ xảy ra trong tương lai gần. 

Tôi nghĩ rằng nền kinh tế Nga sẽ có thể duy trì một cuộc chiến với cường độ này thêm hai năm nữa. Nhưng sớm muộn gì nó cũng sẽ bắt đầu tụt hậu so với Ukraine về khả năng thích ứng, về các công nghệ mới trong tiến hành các hoạt động tác chiến. Và ngay cả khi các đội ngũ kỹ sư Nga vẫn cố gắng theo kịp các đội ngũ của Ukraine, họ cũng sẽ không thể mở rộng quy mô những phát triển này vào sản xuất. Phần lớn các ngành công nghiệp ở đó đã và đang suy thoái. Nếu không có tổ hợp công nghiệp quốc phòng, nền kinh tế Nga sẽ rơi vào suy thoái năm thứ hai liên tiếp.  

- Theo ông, nếu bốn năm đầu tiên sau cuộc xâm lược toàn diện là một thử thách sinh tồn, thì bốn năm tiếp theo sẽ là một thử thách về năng lực của nhà nước và xã hội trong việc giành chiến thắng một cách có hệ thống: "Năm thứ năm của cuộc đại chiến là thời điểm lựa chọn có ý thức: để lại trong lịch sử như một quốc gia sống sót một cách kỳ diệu, hay trở thành một quốc gia kiến ​​tạo tương lai." Ông liên tục nhắc lại: Ukraine không thể tiếp tục sống trong trạng thái phản ứng khủng hoảng, rằng chúng ta đã thắng thời gian, giờ chúng ta cần thắng tương lai, nghĩa là đất nước phải hành động như một nhà chiến lược, chứ không phải như một người chữa cháy. Ý tưởng chủ chốt là "Chiến thắng không phải là kết thúc, mà là điểm khởi đầu của một mô hình mới."

Ông nhìn nhận Ukraine không phải là một quốc gia đang phục hồi sau chiến tranh, mà là đang tái thiết. Nhưng hiện tại, chúng ta chưa có một chiến lược kinh tế quốc gia quy mô lớn, cũng chưa có chiến lược phát triển nguồn nhân lực, hay một định hướng rõ ràng về triển vọng. Và ông nói rằng chúng ta có cơ hội để bắt đầu tạo nên một câu chuyện thành công thực sự. 

- Anh biết đấy, số phận đã an bài như vậy. Tôi không biết nữa - có thể là do Chúa, lịch sử, địa lý. Ukraine là một đất nước được Chúa ưu ái. Chúng ta có mọi thứ cần thiết để đạt được sự thịnh vượng đáng kinh ngạc. Có cơ hội phát triển ngành nông nghiệp tốt hơn nhiều so với Ba Lan, thậm chí còn hơn cả Bỉ. Xin lỗi, nhưng tại sao Bỉ lại là quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực protein thực vật thay thế? Tại sao Ukraine lại mua khoai tây của Bỉ? Tại sao năng suất lúa mì ở Hà Lan lại cao gấp rưỡi so với ở Ukraine? Chẳng phải đó là một điều đáng xấu hổ sao? 

Chúng ta có nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, giàu trí sáng tạo. Nhưng chúng ta lại không trân trọng điều đó. 

Nếu xét đến yếu tố địa lý, chúng ta hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm hậu cần cho các công ty Ấn Độ hướng đến châu Âu. 

Chúng ta có khí đốt và dầu mỏ. Chúng ta có thể trở thành nhà cung cấp năng lượng và thay thế Nga cho Liên minh châu Âu. Chúng ta có đủ trữ lượng các loại này. Tôi xin nhắc lại rằng các nhà máy ở Ural được xây dựng trên nguồn dầu mỏ Carpathian. 

Chúng ta hoàn toàn có thể làm nên những điều kỳ diệu, nhưng chúng ta chỉ cần tin tưởng vào điều đó, có chiến lược và tầm nhìn hệ thống trong 10-20 năm, tạo cơ hội cho những người thực sự sáng tạo, và rồi sẽ thấy rằng người Ukraine không cần tham nhũng để trở nên giàu có. Tại sao tham nhũng lại hoành hành? Bởi vì người dân không có lựa chọn nào khác. Là một doanh nhân, bạn liên tục phải đối mặt với rủi ro, trách nhiệm, vấn đề và thua lỗ do một hệ thống kinh tế và tài chính yếu kém. Trong khi đó, các công tố viên lại được hưởng lương hưu cao và cơ hội tham nhũng. Tại sao "các công tố viên" lại thúc đẩy ngành xây dựng bằng cách mua bất động sản? Điều này thật vô lý. Mọi chuyện phải hoàn toàn khác. 

Vì vậy, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra và cung cấp những điều kiện tốt nhất cho các doanh nhân và nhà phát minh. Và điều này sẽ dẫn đến sự phát triển của Ukraine.

- Nhưng trước tiên, chúng ta cần phải vượt qua được nỗi kinh hoàng hiện tại bằng cách nào đó. 

- Chúng ta phải chịu đựng.  

- Cuối cùng, một câu hỏi ngoài lề - những hình ảnh nào về giai đoạn này của cuộc chiến sẽ còn đọng lại trong ký ức của bạn suốt đời? 

- Đoạn phim đầu tiên là hình ảnh các cửa hàng ở Kharkiv vẫn mở cửa bất chấp mọi khó khăn. Có tiếng pháo kích từ xe tăng KAB, tiếng nổ của pháo binh vang vọng, nhưng thành phố vẫn nhộn nhịp, hoạt động kinh doanh, quốc phòng và dịch vụ tiêu dùng vẫn phát triển. Những hình ảnh như vậy thể hiện lòng dũng cảm và sự kiên cường của chúng ta.

Hình ảnh thứ hai là một Kyiv vắng vẻ vào ngày 25 tháng 2 năm 2022. Tôi đi bộ dọc theo đường Khreshchatyk - không một chiếc xe, không một người. Nhưng ngày hôm sau, thủ đô đã tập trung lực lượng và chuẩn bị sẵn sàng để không cho kẻ thù tiến vào. 

Người thứ ba là nhà báo Pavlo Kazarin, đối với tôi, anh ấy là hiện thân cho năng lực và tương lai của người Ukraine. Một người thông minh, sâu sắc, sáng dạ, người truyền cảm hứng rất lớn cho tôi. Anh ấy là một trong hàng chục nghìn người tình nguyện ra mặt trận. Kazarin viết những bài đăng trên mạng xã hội và những bài báo đáng để trích dẫn. 

Trong mỗi bức ảnh này đều có những người thực hiện những điều kỳ diệu đáng kinh ngạc. Bạn bắt đầu liệt kê họ ra - tất cả đều thật sự đáng kinh ngạc...

https://today.ua/488113-dumayu-chto-ekonomika-rossii-smozhet-obespechivat-vojnu-takoj-intensivnosti-eshe-dva-goda-ekspert-po-ekonomicheskomu-razvitiyu-andrej-dligach/