Nga và Belarus khai màn “Zapad-2025”: Tập trận quân sự gần sườn phía Đông NATO

Bài viết của Nicolas Butylin 

Cứ bốn năm một lần, quân đội Belarus và Nga lại tiến hành cuộc tập trận “Zapad” (tiếng Nga nghĩa là “Phương Tây”).

Khi Nga và Belarus khởi động cuộc tập trận quy mô lớn “Zapad-2025” vào cuối tuần này, nửa châu Âu sẽ hướng ánh mắt lo ngại về phía Đông. Trong 5 ngày, các đơn vị của hai nước sẽ diễn tập tác chiến trên lãnh thổ Belarus, tại vùng Kaliningrad của Nga, ở Biển Baltic và thậm chí cả khu vực Bắc Cực – trong một số trường hợp chỉ cách Ba Lan và Litva vài km, tức là sát lãnh thổ NATO và EU.

Đông Âu căng thẳng

Các quốc gia Baltic và Đông Âu thuộc EU đã nhiều tuần qua nói về “tình hình an ninh ngày càng căng thẳng” ở sườn phía Đông của NATO. Thứ trưởng Quốc phòng Litva, Tomas Godliauskas, nói với tạp chí Politico rằng cuộc tập trận này phải được theo dõi “với mức độ nghiêm túc cao nhất”. Ở Litva, Latvia và Estonia, “Zapad” là chủ đề nóng nhất trong tuần. Bộ Quốc phòng Ba Lan cũng triển khai đối phó: khoảng 30.000 binh sĩ tham gia cuộc tập trận “Iron Defender-25” tại vùng Masuria và Biển Baltic, diễn ra song song với cuộc tập trận Nga-Belarus.

Đồng thời, ở cực Bắc châu Âu cũng diễn ra cuộc tập trận “Tarassis 25” với sự tham gia của 10 quốc gia NATO Bắc Âu, cùng huấn luyện các đòn phản công. Ngoài ra, Litva còn tổ chức tập trận quốc gia “Thunder Strike”. Trong khuôn khổ loạt tập trận “Quadriga 2025”, khoảng 8.000 binh sĩ Đức cùng quân đội 13 quốc gia khác sẽ hiện diện tại các nước Baltic, Phần Lan và Biển Baltic từ tháng 8 đến tháng 9/2025. Trong vài tuần tới, Đông và Bắc Âu sẽ biến thành những khu vực dày đặc vũ trang.

Nga và Belarus: “Chỉ mang tính phòng thủ”

Moscow và Minsk nhiều tuần qua nhấn mạnh rằng “Zapad” chỉ là cuộc tập trận “phòng thủ”. Tuy nhiên, kinh nghiệm gần đây khiến nhiều bên hoài nghi – đặc biệt là Ukraine. Mùa đông năm 2021, Điện Kremlin đã dùng chính cuộc tập trận này để điều động một lượng lớn binh sĩ sang Belarus. Nhiều đơn vị trong số đó sau đó tham gia trực tiếp vào cuộc tấn công Ukraine.

Hằng năm, Nga đều tổ chức một cuộc tập trận quy mô lớn ở một trong bốn hướng chiến lược chính. Với NATO, hướng Tây (“Zapad”) là mối quan tâm lớn nhất. Cuộc tập trận được khởi xướng từ năm 1999, hồi sinh vào năm 2009 và kể từ đó tiến hành định kỳ 4 năm một lần cùng Belarus – đồng minh thân cận nhất của Nga ở châu Âu.

Vũ khí hạt nhân mới – tín hiệu nguy hiểm

Điểm nhạy cảm nhất năm nay là kế hoạch huấn luyện sử dụng hệ thống tên lửa mới “Orezhnik” có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, dự kiến được triển khai “trong điều kiện chiến đấu thực tế”. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy Nga ngày càng củng cố quyền kiểm soát chiến lược đối với lãnh thổ Belarus.

Tháng 8/2025, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko đã tuyên bố sẽ triển khai thường trực tên lửa Orezhnik tại Belarus – minh chứng cho sự phụ thuộc ngày càng sâu của Minsk vào mục tiêu quân sự – chiến lược của Moscow.

Belarus gửi tín hiệu “giảm căng thẳng”

Dù vậy, phía Belarus – chính thức không tham chiến ở Ukraine – đã phát đi một số tín hiệu hạ nhiệt trước cuộc tập trận. Lukashenko thông báo “Zapad” sẽ được tổ chức xa hơn khỏi biên giới NATO, vào sâu trong nội địa. Bộ trưởng Quốc phòng Belarus Viktar Khrenin, người gọi cuộc tập trận là “biện pháp răn đe chiến lược cần thiết”, cũng mời các tùy viên quân sự phương Tây tham dự. Quan sát viên OSCE cũng được cho phép hiện diện.

Điểm nóng Suwalki Gap

Trong những ngày tới, quân đội Nga và Belarus sẽ triển khai quanh Suwalki Gap – hành lang dài 70 km giữa Belarus và Kaliningrad, vốn được coi là “gót chân Achilles của NATO”. Tình báo quân sự Litva dự đoán có khoảng 30.000 binh sĩ tham gia, thấp hơn nhiều so với con số 200.000 của năm 2021. Tuy nhiên, chuyên gia an ninh Tomas Janeliunas (Đại học Vilnius) nhận định với Politico rằng không có nguy cơ tấn công trực diện NATO, vì Nga không đủ năng lực nhân sự trong bối cảnh đang sa lầy ở Ukraine.

Russland und Belarus starten „Zapad-2025“: Militär-Manöver nahe Nato-Ostflanke