Trạng nguyên Hồ Hưng Dật là người Bách Việt, sinh vào khoảng năm 907 (Đinh Mão). Trạng nguyên Hồ Hưng Dật được xem là thủy tổ của dòng họ Hồ Việt Nam - một dòng họ giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, có nhiều đóng góp đối với sự phát triển của dân tộc, đặc biệt là các địa phương thuộc Châu Diễn xưa (nay là các xã thuộc địa bàn các huyện Yên Thành, Diễn Châu, Quỳnh Lưu cũ).

Ngay từ nhỏ ông là người thông minh, ham học, thi đỗ đại khoa Trạng nguyên. Ông từng làm quan Thứ sử Châu Diễn thời hậu Ngô Vương giai đoạn 939 - 967, quan trấn thủ Châu Hoan thời nhà Đinh vào giai đoạn 968 - 980.

Đây là một vùng đất rộng lớn đông dân, là vùng biên cương với địa hình rất phức tạp, với vai trò của mình, Trạng nguyên Hồ Hưng Dật đã giữ vững vùng phên dậu cực Nam của đất nước.

Với tư tưởng “Vạn đại vi dân”, ông luôn đặt việc chăm lo đời sống cho người dân trong vùng lên trên hết, chú trọng phát triển nông nghiệp, lập các trang trại trên địa bàn.

Ông còn là một nhà tư tưởng lớn, nhà chiến lược tài ba, có công lao to lớn trong sự nghiệp chống ngoại xâm, bảo vệ đất nước. Chính sách “tĩnh vi dân, động vi binh” rất sáng tạo độc đáo, đặc sắc trong nghệ thuật tổ chức và xây dựng lực lượng vũ trang của Hồ Hưng Dật trong thời kỳ đầu của chế độ phong kiến của nước ta.

Đây cũng là tiền đề, cơ sở để các triều đại nhà Lý, nhà Đinh áp dụng và từng bước nâng thành chính sách “Ngụ binh ư nông” trong xây dựng quân đội, bảo vệ đất nước, từ đó để lại những bài học lớn cho các triều đại phong kiến tiếp theo.

Sau khi ông mất, nhân dân đã tôn ông là Thành Hoàng làng. Để tưởng nhớ công ơn to lớn của ông, người dân đã xây nhiều ngôi đền to, đẹp để thờ phụng tại vùng đất Quỳ Lăng, Quỳ Trạch xưa. Nay thuộc xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ An, trong đó có đền Trung.

Trải qua hàng ngàn năm, đến nay, đền chỉ còn là phế tích nhưng vẫn được lưu truyền trong tâm thức của các thế hệ nhân dân địa phương.

Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu đã công bố nhiều tài liệu quý nhằm làm sáng tỏ hơn thân thế, sự nghiệp của Trạng nguyên Hồ Hưng Dật, đồng thời, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của đền Trung.

Hơn 20 tham luận của hội thảo đạt hàm lượng khoa học cao, được tiến hành điều tra khảo sát thực địa, khai thác, sưu tầm, khảo cứu rất nhiều nguồn tài liệu, thư tịch cổ và tư liệu mới ở cả trong và ngoài nước.

Từ kết quả nghiên cứu, các đại biểu đề xuất đưa tên Trạng nguyên Hồ Hưng Dật vào ngân hàng tên đường, tên trường của địa phương. Đồng thời, kiến nghị các cơ quan chức năng nghiên cứu, xây dựng giải pháp phục hồi, tôn tạo đền Trung, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn.

Công bố nhiều tài liệu, hiện vật quý về Trạng nguyên Hồ Hưng Dật