Tổng thống Putin khăng khăng yêu cầu quân đội Ukraine rút khỏi Donetsk và Luhansk trước khi Nga ngừng bắn. Nhưng nếu Donbass rơi hoàn toàn vào tay Nga, Kiev sẽ đối diện với một vấn đề an ninh nghiêm trọng. Chỉ riêng tại các thành phố Dnipro và Kharkiv đã có hàng triệu cư dân sẽ bị đặt trong vòng nguy hiểm.

Trong các cuộc đàm phán do Mỹ thúc đẩy nhằm tìm cách chấm dứt cuộc chiến tranh xâm lược của Nga ở Ukraine, vốn đã kéo dài hơn ba năm rưỡi, Donbass ở miền đông giữ vai trò then chốt. Dù Moskva chưa kiểm soát toàn bộ khu vực này – gồm các tỉnh Donetsk và Luhansk – nhưng Điện Kremlin vẫn đòi quân đội Ukraine rút đi. Phía Ukraine kiên quyết bác bỏ.

Hai tỉnh giáp biên giới Nga là Donetsk và Luhansk hợp thành vùng Donbass, rộng gần 55.000 km², gấp đôi diện tích Bỉ, và giàu tài nguyên than đá cùng quặng kim loại. Donbass chiếm khoảng 9% lãnh thổ Ukraine.

Từ năm 2014, một phần Donbass đã nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng ly khai thân Nga. Theo phân tích của AFP dựa trên số liệu từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh Mỹ (ISW), hiện nay Nga kiểm soát 99% tỉnh Luhansk và 79% tỉnh Donetsk, bao gồm cả thủ phủ hai tỉnh.

Hơn 11 năm xây dựng “vành đai pháo đài”
Donbass chủ yếu là người nói tiếng Nga. Thời Liên Xô, nhiều công nhân Nga đã được đưa đến làm việc trong các hầm mỏ. Ngược lại, từ khi xung đột bùng phát năm 2014, nhiều người dân nói tiếng Ukraine đã rời đi. Hiện không rõ còn bao nhiêu người sinh sống ở đây – theo điều tra dân số gần nhất năm 2001 có khoảng sáu triệu người.

Kể từ năm 2014, Ukraine đã xây dựng một “vành đai pháo đài” ở tỉnh Donetsk, trải dài từ Sloviansk và Kramatorsk ở phía bắc xuống Kostyantynivka và Druzhkivka ở phía nam, bao gồm các thành phố phòng thủ cùng hàng trăm kilômét chiến hào và bãi mìn.

“Ukraine đã đầu tư thời gian, tiền bạc và công sức để củng cố vành đai phòng thủ này suốt 11 năm qua,” ISW nhấn mạnh. Quân đội Nga “hiện không có khả năng nhanh chóng bao vây hay xuyên thủng chuỗi công sự này” – và có lẽ phải mất nhiều năm mới làm được.

Tài nguyên chiến lược – tham vọng của Mỹ và phương Tây
Một số trận chiến khốc liệt nhất của cuộc chiến đã diễn ra tại Donetsk, như ở Bakhmut, Mariupol hay Avdiivka. Tháng 9/2022, Nga tuyên bố sáp nhập hai tỉnh khai thác than này cùng với Kherson và Zaporizhzhia.

Lịch sử, Donbass được biết đến như trung tâm khai thác than và công nghiệp, nhưng ngày nay một loại tài nguyên khác đang được chú ý: lithium, uranium, titanium và đất hiếm. Nhiều mỏ trong số này vẫn chưa được khai thác, hiện nằm ở vùng chiếm đóng hoặc tranh chấp. Tháng 5 vừa qua, Washington và Kiev đã ký thỏa thuận khoáng sản cho phép Mỹ khai thác đất hiếm và các nguồn tài nguyên khác tại Ukraine.

Theo các quan chức và chuyên gia Ukraine, từ bỏ Donbass sẽ là thảm họa an ninh. Điều đó sẽ “mở cánh cửa cho những cuộc xâm lược Ukraine trong tương lai,” theo nhà phân tích Andreas Umland (Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu Stockholm). ISW cũng cảnh báo: mất Donbass sẽ khiến Ukraine rơi vào “vị thế phòng thủ yếu hơn nhiều so với hiện nay”, đồng thời mở đường cho Nga tiến tới các thành phố chiến lược như Dnipro và Kharkiv – mỗi nơi có khoảng một triệu dân.

Tổng thống Volodymyr Zelensky đã tóm lược ý nghĩa sống còn của Donbass đối với Ukraine:
“Đây là câu chuyện về sự tồn vong của đất nước chúng tôi.”

"Tor zu weiterer Invasion": Darum ist der "Festungsgürtel" im Donbass für die Ukrainer so wichtig