Quốc hội thông qua Bộ Luật Hình sự (sửa đổi): Bỏ án tử hình với 6 tội danh, chỉ còn 4 tội được áp dụng Quốc hội thông qua Bộ Luật Hình sự (sửa đổi): Bỏ án tử hình với 6 tội danh, chỉ còn 4 tội được áp dụng , Người xứ Nghệ Kiev
Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi, thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình từ 10 xuống còn 4 tội danh, đồng thời bổ sung cơ chế khoan hồng đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, hợp tác khắc phục hậu quả.
Chiều 20/11, với 463/472 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi. Cùng ngày, nghị quyết về thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng được thông qua với 466/469 đại biểu có mặt tán thành.
Bộ luật mới có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Nghị quyết về thi hành Bộ luật Hình sự sửa đổi có hiệu lực từ ngày 3/12/2026.
Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an. Ảnh: Quang Vinh
Trước khi Quốc hội biểu quyết, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ, trong đó nhấn mạnh việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình theo hướng nhân đạo, phù hợp với thực tiễn và xu hướng hội nhập quốc tế, nhưng vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Từ 10 tội danh áp dụng tử hình xuống còn 4
Theo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), hình phạt tử hình được bỏ đối với 6 tội danh, gồm: bạo loạn; mua bán trái phép chất ma túy; hiếp dâm người dưới 16 tuổi; chống loài người; tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân – tội danh được nhập vào tội khủng bố.
Như vậy, hình phạt tử hình chỉ còn được áp dụng đối với 4 tội danh: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.
Việc thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình được đặt trên cơ sở chính sách nhân đạo, yêu cầu phân hóa trách nhiệm hình sự, bảo đảm tương quan hình phạt giữa các tội danh và phù hợp với xu hướng pháp luật quốc tế.
Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Chính phủ cho rằng chưa có căn cứ thuyết phục chứng minh hình phạt tử hình có khả năng ngăn chặn tội phạm hiệu quả hơn tù chung thân.
Đây là loại tội phạm thường hoạt động bí mật, vì lợi nhuận rất lớn. Người phạm tội chủ yếu tin rằng hành vi của mình sẽ không bị phát hiện, thay vì cân nhắc sự khác biệt giữa tử hình và tù chung thân trước khi thực hiện.
Các đại biểu tham gia biểu quyết tai phiên họp. Ảnh: Quang Vinh
Theo Chính phủ, biện pháp răn đe hiệu quả hơn là nâng cao năng lực điều tra, phát hiện, xử lý nhanh chóng, triệt phá tận gốc các đường dây, bắt đúng người chủ mưu, cầm đầu và tước bỏ toàn bộ lợi ích kinh tế từ hoạt động phạm tội.
Việc bỏ tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, trong khi vẫn giữ hình phạt này với tội sản xuất trái phép chất ma túy, cũng nhằm phân hóa tính chất, mức độ nguy hiểm và yếu tố chủ quan của người phạm tội.
Thực tiễn cho thấy một số người tham gia các đường dây ma túy chưa nhận thức đầy đủ pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, lừa gạt hoặc ép buộc. Những trường hợp này vẫn có khả năng được cảm hóa, giáo dục, cải tạo và lập công chuộc tội, nên việc áp dụng hình phạt tử hình được đánh giá chưa thực sự phù hợp.
Bỏ tử hình với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Chính phủ khẳng định đây là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, cần được xử lý nghiêm khắc.
Tuy nhiên, khi so sánh với các tội danh còn áp dụng hình phạt tử hình, đặc biệt là tội giết người, cơ quan soạn thảo cho rằng cần bảo đảm sự tương quan giữa hậu quả gây ra và mức hình phạt.
Trong trường hợp hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi trực tiếp dẫn đến nạn nhân tử vong, người phạm tội có thể bị xét xử về tội giết người và chịu hình phạt tử hình nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Nghị quyết về thi hành Bộ luật Hình sự sửa đổi quy định, kể từ ngày Bộ luật Hình sự năm 2026 được công bố, không áp dụng hình phạt tử hình khi xét xử đối với các tội danh mà bộ luật mới đã bỏ hình phạt này.
Đối với những bản án tử hình đã tuyên trước ngày công bố bộ luật mới nhưng chưa thi hành, nếu người bị kết án phạm các tội danh đã được bỏ hình phạt tử hình, sẽ không tiếp tục thi hành án. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ra quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.
Bên cạnh việc điều chỉnh chính sách hình phạt, Bộ luật sửa đổi cũng bổ sung cơ chế khoan hồng đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị, trong một số trường hợp theo quy định của bộ luật.
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, cơ chế này cho phép phân hóa hình phạt dựa trên thái độ, tinh thần hợp tác, mức độ nhận thức và ý thức bồi thường, khắc phục hậu quả của người phạm tội.
Đây cũng là căn cứ để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét áp dụng thủ tục rút gọn theo quy định của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự, góp phần giải quyết vụ án nhanh chóng, kịp thời, đồng thời bảo đảm tính khách quan và toàn diện.