Theo quyết định, toàn bộ diện tích 527ha thuộc khu vực mỏ sẽ được đóng cửa và bàn giao nguyên trạng cho cơ quan có thẩm quyền quản lý theo quy định của pháp luật.

Trước đó, dự án Mỏ sắt Thạch Khê được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy phép khai thác từ ngày 24/2/2009 cho Công ty cổ phần Sắt Thạch Khê. Dự án nằm trên địa bàn các xã ven biển huyện Thạch Hà cũ, nay thuộc xã Thạch Khê, với diện tích lên tới 527ha.

Mỏ sắt Thạch Khê từng được kỳ vọng trở thành dự án khai thác quặng sắt lớn nhất Đông Nam Á với diện tích hơn 527ha.

Trong nhiều năm, Thạch Khê được xem là "con át chủ bài" trong chiến lược phát triển công nghiệp luyện kim của Việt Nam nhờ trữ lượng quặng khổng lồ. Không ít kỳ vọng từng được đặt vào việc hình thành một chuỗi công nghiệp khai thác – luyện thép quy mô lớn, tạo động lực tăng trưởng cho khu vực Bắc Trung Bộ.

Tuy nhiên, thực tế triển khai lại diễn ra theo chiều hướng hoàn toàn khác. Sau giai đoạn bóc đất tầng phủ và triển khai một số hạng mục ban đầu, dự án dần rơi vào tình trạng đình trệ kéo dài. Những tranh luận về hiệu quả kinh tế, công nghệ khai thác lộ thiên ở độ sâu lớn, nguy cơ tác động đến nguồn nước ngầm, môi trường ven biển và đời sống dân cư khiến dự án liên tục vấp phải nhiều ý kiến trái chiều.

Việc đóng cửa mỏ nhằm bàn giao nguyên trạng 527ha đất để cơ quan có thẩm quyền quản lý và nghiên cứu phương án phát triển mới.

Tình trạng "đắp chiếu" kéo dài nhiều năm không chỉ khiến hàng nghìn tỷ đồng vốn đầu tư bị chôn lấp mà còn biến khu vực mỏ thành một trong những dự án tồn đọng phức tạp nhất tại Hà Tĩnh.

Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông báo chấm dứt hiệu lực giấy phép khai thác khoáng sản và Hà Tĩnh phê duyệt đề án đóng cửa mỏ trước khi ban hành quyết định chính thức được xem là bước đi cuối cùng để khép lại dự án theo mô hình cũ.

Xử lý “di sản” của một dự án treo

Điểm đáng chú ý là quyết định đóng cửa mỏ không đơn thuần mang ý nghĩa hành chính, mà còn kéo theo trách nhiệm giải quyết hàng loạt vấn đề tồn đọng.

Theo quyết định, việc đóng cửa nhằm xác nhận trữ lượng, khối lượng khoáng sản đã khai thác, đồng thời bảo vệ phần tài nguyên chưa được khai thác trong khu vực mỏ.

Khu vực khai trường mỏ sắt Thạch Khê hiện vẫn còn nhiều hạng mục dang dở sau nhiều năm dự án đình trệ.

Sau nhiều năm dừng hoạt động, khu vực khai trường vẫn tồn tại các hố đào, moong khai thác và nhiều hạng mục liên quan đến quá trình bóc đất tầng phủ trước đây. Điều này đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn môi trường, tiêu thoát lũ, phòng ngừa nguy cơ sạt lở cũng như bảo vệ tài sản, tính mạng người dân trong vùng ảnh hưởng.

Bên cạnh đó là câu chuyện tài chính kéo dài nhiều năm. Công ty cổ phần Sắt Thạch Khê được yêu cầu tiếp tục hoàn thành các nghĩa vụ tài chính phát sinh theo quy định của pháp luật.

Doanh nghiệp cũng phải thực hiện các thủ tục liên quan đến khoản tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường đã nộp trong quá trình triển khai dự án.

Quan trọng hơn cả là vấn đề dân sinh. Trong nhiều năm qua, hàng nghìn người dân sống trong vùng quy hoạch chịu tác động trực tiếp từ tình trạng dự án kéo dài. Nhiều khu vực bị hạn chế đầu tư, xây dựng hoặc phát triển sản xuất do nằm trong vùng dự kiến khai thác. Vì vậy, việc xử lý dứt điểm các vướng mắc liên quan đến đất đai, quy hoạch và ổn định sinh kế cho người dân được xem là thách thức lớn nhất sau khi dự án chính thức khép lại.

527ha đất mỏ sẽ được sử dụng như thế nào?

Một chi tiết đáng chú ý trong quyết định là mục tiêu bàn giao nguyên trạng diện tích 527ha đất mỏ để phục vụ nghiên cứu triển khai các dự án mới theo chủ trương của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Chính phủ về phát huy giá trị mỏ sắt Thạch Khê trong giai đoạn mới.

Điều này cho thấy việc đóng cửa mỏ không đồng nghĩa với việc khu vực Thạch Khê mất đi vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế của Hà Tĩnh. Ngược lại, quỹ đất rộng hàng trăm hecta ven biển được đánh giá là nguồn lực đặc biệt quan trọng, có thể trở thành nền tảng cho các định hướng phát triển mới trong tương lai.

Để bảo đảm quá trình chuyển giao không phát sinh khoảng trống quản lý, quyết định đã phân công rõ trách nhiệm cho các bên liên quan. Công ty Cổ phần Sắt Thạch Khê có trách nhiệm thực hiện thủ tục bàn giao khu vực mỏ, phối hợp với địa phương bảo vệ môi trường, tiêu thoát lũ, bảo vệ tài nguyên khoáng sản chưa khai thác và đảm bảo an toàn cho người dân cho đến khi hoàn tất việc bàn giao.

Việc chính thức đóng cửa mỏ sắt Thạch Khê khép lại một trong những dự án khai khoáng gây nhiều tranh luận nhất cả nước. Nhưng phía sau quyết định này vẫn còn một bài toán lớn hơn: xử lý triệt để những hệ lụy của gần 20 năm dang dở và tìm lời giải hiệu quả cho quỹ đất 527ha được xem là một trong những nguồn lực phát triển quan trọng nhất của Hà Tĩnh trong giai đoạn tới.

Tác giả: Văn Tuân

Nguồn tin: vietnamfinance.vn