Trang chủ Liên hệ       Chủ nhật, Ngày 29/11/2020
 
 
THÔNG TIN
Giới Thiệu Hội
DANH SÁCH TẤM LÒNG VÀNG
Nhịp cầu Nhân ái
Du lịch và khám phá
Khoa học & Môi Trường
Việt Nam Đất Nước Con Người
  -  Con Người Việt Nam
  -  Đất Nước Việt Nam
Ẩm thực Nghệ Tĩnh
Sức khỏe & Đời sống
Trang Thể Thao
Tin tức Nghệ Tĩnh
Truyền thống Nghệ Tĩnh
Người Việt Trên Thế Giới
Tin Cộng Đồng
Tin Trong nước -Tin Quốc Tế -Tin Ucraina
Góc Cười
Thư Viện
Văn Nghệ
Văn hóa - Xã hội
BÀI DỰ THI VỀ XỨ NGHỆ
QUẢNG CÁO

 
Trang chủ > Việt Nam Đất Nước Con Người >
  Gìn giữ lời nói vần của người Ê đê trong đời sống hiện đại Gìn giữ lời nói vần của người Ê đê trong đời sống hiện đại , Người xứ Nghệ Kiev
 

Nói vần là cách nói của người Êđê, được truyền miệng qua nhiều thế hệ, được xem là thể loại văn học dân gian. Mới đây, tỉnh Đắk Lắk đã lập hồ sơ đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, đưa lời nói vần của dân tộc Ê đê vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.

Nghệ nhân Y Wang H Wing (phải) và anh Y Dhin Niê ngồi kể sử thi

Những lúc rảnh rỗi sau buổi làm việc trên nương rẫy hay mỗi buổi tối sau giờ ăn cơm, cả gia đình chị H Nai Niê quây quần bên nhau. Lúc ấy, chị H Nai lại hát kể cho các con nghe những câu chuyện cổ tích hay đoạn sử thi theo lối nói vần. Chị H Nai chia sẻ, chị đã được học lời nói vần từ năm 2004 ở lớp kể sử thi được mở tại huyện Cư Mgar trong khoảng 3 tháng. Đây là lớp học do Viện nghiên cứu Văn hóa dân gian Việt Nam phối hợp với Phòng văn hóa huyện Cư Mgar tổ chức. Không biết chữ vì chưa từng đi học, nhưng vì yêu thích nên chị H Nai đã đăng ký học và tự tiếp thu bài học bằng cách nghe từng đoạn ghi âm, nhẩm theo và ghi nhớ trong đầu.

Chị H Nai Niê kể lại: "Như người khác biết chữ thì họ học theo chữ viết, còn tôi khi được phát cho máy ghi âm đã thu sẵn các bài nói vần thì tôi nghe từng đoạn và nhẩm hát theo. Đi đâu tôi cũng nhẩm hát từng đoạn ngắn để thuộc và biết cách hát. Tôi chỉ thuộc bằng cách ghi nhớ vào đầu vậy thôi chứ không biết chữ nên không ghi chép ra được. Lời nói vần, nhất là lời nói vần cổ thì tôi sẽ truyền dạy lại cho các con cháu và anh em họ hàng những ai thích học, muốn học và hát để con cháu mình nghe và biết".

Cũng là một học viên của lớp kể sử thi, anh Y Dhin Niê, ở buôn Triă, xã Ea Tul, huyện Cư Mgar có phần may mắn hơn vì được nghe kể sử thi, nghe khan từ khi còn nhỏ. Khi nghe có lớp kể sử thi được mở ở xã, anh Y Dhin liền đăng ký tham gia học. Anh quyết tâm học thuộc các bài sử thi được truyền dạy. Kết thúc lớp học anh còn đến nhà những nghệ nhân cao tuổi trong xã, nghe họ hát và nhẩm theo để thuộc các đoạn hay.

Đến nay anh Y Dhin có thể kể các sử thi như: Y Gung Y Dang, chàng Dam Yi. Anh cũng là một nghệ nhân trẻ được tham gia nhiều hoạt động giao lưu và trình diễn dân gian trong và ngoài tỉnh. Y Dhin Niê cho biết, anh rất muốn có thể tiếp tục lưu giữ và truyền lại những tích cổ của người Êđê và loại hình lời nói vần này cho các con cháu.

"Tôi được nghe về những bài dân ca theo lối nói vần của ông bà, những câu chuyện cổ tích thì tôi có những sự thích thú đặc biệt và mong muốn được lưu giữ lại. Như bản thân tôi thì chỉ được các bác nghệ nhân cao tuổi truyền dạy lại được một phần thôi, muốn học thêm nhiều nhưng không có ai truyền dạy nữa. Tôi cũng mong muốn lưu giữ lại những lời nói vần này để mai này con cháu cũng muốn học và gìn giữ như chúng tôi đang làm, để lưu giữ và truyền lại những câu chuyện cổ, cách nói vần của ông bà." - anh Y Dhin chia sẻ.

Lời nói vần, tiếng Ê đê gọi là “Klei duê”, theo đó, “Klei” có nghĩa là lời nói, “Duê” có nghĩa là nối kết. Klei duê là lời nói có sự nối kết với nhau bằng các âm tiết cùng vần hoặc bằng từ có các âm tiết tương đồng. Trước kia, lời nói vần xuất hiện khá phổ biến trong đời sống và sinh hoạt văn hóa của người Ê đê. Lời nói vần với những câu chữ ngắn dài được nối kết với nhau một cách hợp lý bằng vần điệu khá nhuần nhuyễn và sinh động, giúp cho người nghe có thể tiếp thu nhanh chóng và nhớ lâu.

Loại hình này có mặt trong tất cả thể loại văn học dân gian như: Truyện cổ tích (klei đưm), lời khấn thần (riu yang), câu đố (klei mđăo), khan, kứt, eirei. Lời nói vần không bắt buộc không gian diễn xướng, có thể sử dụng trong lúc nghỉ ngơi sau giờ làm nương rẫy, khi đi lấy nước, bên ché rượu cần khi anh em, bạn bè gặp gỡ tâm tình hay người già răn dạy con cháu. Người diễn xướng Klei duê tùy vào tâm trạng, câu chuyện, hoàn cảnh mà biến tấu, sáng tạo thành những vần, điệu để người nghe dễ hiểu, dễ nhớ.

Lời nói vần không bắt buộc về không gian diễn xướng, có thể sử dụng trong lúc nghỉ ngơi sau giờ làm nương rẫy, khi đi lấy nước, bên ché rượu cần khi anh em, bạn bè gặp gỡ tâm tình

Theo nghệ nhân Y Wang H Wing, ở buôn Triă, xã Ea Tul, huyện Cư Mgar, nội dung lời nói vần thường được dùng để diễn đạt một cách cô đọng và ngắn gọn những kinh nghiệm đã đúc kết được trong quá trình phát triển của người Ê đê. Đó có thể là kinh nghiệm về thiên nhiên, như việc xem thời tiết, cây cỏ, chim muông để biết thời vụ gieo trồng, gặt hái, đoán ngày tốt, ngày xấu. Cũng có thể là kinh nghiệm về xã hội và con người, như cách ứng xử trong gia đình và xã hội, phong tục, tập quán.

Nghệ nhân Y Wang Hwing kể, ông thường dùng lời nói vần để nhắc nhở, khuyên răn bà con trong buôn những điều hay, lẽ phải, sống phải biết nguồn gốc dòng tộc, bổn phận của mỗi người trong cộng đồng và trách nhiệm của cộng đồng đối với mỗi thành viên. Ông mượn hình ảnh tên các con suối, dòng sông để nói về sự đoàn kết và sức mạnh của cộng đồng, hay mượn những chiếc gùi, chiếc vòng, bông hoa nghệ để nói về tình yêu đôi lứa, gia đình.

"Mình phải biết kết hợp, kết nối, lựa chọn những đoạn hay nhưng phải ngắn gọn, dễ hiểu vì thế hệ trẻ bây giờ không phải ai cũng hiểu những lời văn vần cổ. Do đó phải kết hợp những luật tục mới theo pháp luật, nói về cuộc sống hôn nhân, hạnh phúc gia đình, phát triển kinh tế trở thành cốt lõi của lời hát, để câu nói, lời răn có vần điệu nhưng dễ hiểu và đúng theo pháp luật." - ông Y Wang Hwing cho biết thêm.

Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk, huyện Cư M’gar hiện có 318 nghệ nhân biết lời nói vần, dân ca, tập trung nhiều nhất lại xã Ea Tul. Thời gian qua, xã Ea Tul cũng rất tích cực giữ gìn, bảo tồn và phát huy loại hình văn hóa này trong cộng đồng. Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Đắk Lắk đã chọn xã Ea Tul là nơi thực hiện việc sưu tầm, khảo sát thực tế và lập hồ sơ khoa học về lời nói vần, trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Điều này sẽ góp phần tạo điều kiện để Đắk Lắk đề ra những giải pháp cụ thể nhằm quản lý, bảo vệ và phát huy lời nói vần của dân tộc Ê đê ngày càng tốt hơn trong bối cảnh hội nhập văn hóa hiện nay.

Nguồn quehuongonline.vn

http://quehuongonline.vn/ban-sac-van-hoa/gin-giu-loi-noi-van-cua-nguoi-e-de-trong-doi-song-hien-dai-20201116143501059.htm


  Các Tin khác
  + Làng nghề làm miến Giới Phiên (26/11/2020)
  + Ga Đà Lạt - nhà ga xe lửa đẹp nhất Đông Dương (25/11/2020)
  + Kin khẩu mấu: Nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng (24/11/2020)
  + Ba Vì - rực rỡ mùa dã quỳ (22/11/2020)
  + Truyền thống "Tôn sư trọng đạo" của người Việt (21/11/2020)
  + Nghệ sỹ Nhân dân Đinh Bằng Phi - Người “giữ lửa” nghệ thuật hát bội (20/11/2020)
  + Hòn Đỏ - Nơi ngắm bình minh đẹp nhất Ninh Thuận (17/11/2020)
  + Thêm 17 di tích được xếp hạng cấp quốc gia (15/11/2020)
  + Mặn mòi nghề muối Bạch Long (15/11/2020)
  + Thắng cảnh Côn Sơn (14/11/2020)
  + Lục lạc đồng của các dân tộc trên dải Trường Sơn (13/11/2020)
  + Đầm Ao Châu - Viên ngọc xanh trên vùng đất huyền thoại (12/11/2020)
  + Nghề đan võng của người Cadong (09/11/2020)
  + Gìn giữ nghề dệt thổ cẩm - nét đẹp của phụ nữ Bahnar (07/11/2020)
  + Bánh đậu xanh Rồng vàng (06/11/2020)
  + Khám phá “vương quốc tỏi” (05/11/2020)
  + Dàng Then lễ hội cấp sắc độc đáo của người Tày (03/11/2020)
  + Lãng mạn bãi Vụng Tiên (Cô Tô) (02/11/2020)
  + Ninh Chữ: Thiên đường trải nghiệm không đâu có (30/10/2020)
  + Người hồi sinh những tiếng đàn Chapi (30/10/2020)
Playlist

GIỚI THIỆU
 

Kính thưa quý độc giả 

Website nguoixunghekiev.vn

hoạt động chính thức từ tháng

10/2012. và  phi lợi nhuận.

Trang tin đăng tải tin tức 

của cộng đồng người Việt tại Kiev

và toàn Ucraina, đồng thời lấy tin 

từ các trang báo mạng khác trên

nguyên tắc trích dẫn nguyên bản 

đường nguồn chính. Là những

người làm báo không chuyên nên

chắc chắn sẽ gặp sai sót không

mong muốn, chúng tôi sẽ tiếp thu 

chân thành những góp ý xây dựng 

của quý độc giả để cho trang tin 

ngày càng hoàn thiện hơn, xin gửi

về mục liên hệ trên mặt báo hoặc

Email: hosytruc@gmail.com

ĐT: 093-712-24-57

093-973-97-39

Xin trân trọng cảm ơn.

Biên tập: Hồ Sỹ Trúc

 

 

 
 
 

 

 


QUẢNG CÁO
Thống kê
Guests online: 1
Total: 34765840

 
 
 
Người xứ nghệ Kiev
Designed by July