Bài viết của Ben Simpson

Hôm nay, 7/10/2026, Vladimir Putin tròn 74 tuổi. Hơn một phần tư thế kỷ qua, ông đứng ở vị trí lãnh đạo nước Nga, khi với tư cách tổng thống, khi là thủ tướng.

Nhìn lại sự nghiệp chính trị của Putin, có hai câu hỏi không thể né tránh: Sự cai trị của ông đã đưa nước Nga đến đâu? Và người dân Ukraine đang phải trả cái giá nào cho điều đó?

Tuổi thơ cách xa Điện Kremlin

Putin sinh năm 1952 tại Leningrad, nay là Saint Petersburg. Ông lớn lên trong một căn hộ tập thể, nơi nhiều gia đình cùng chung sống dưới một mái nhà. Trong tiểu sử chính thức, Điện Kremlin mô tả hoàn cảnh giản dị ấy là điểm khởi đầu cuộc đời của Putin.

Khi còn là thiếu niên, Putin bắt đầu tập võ; đặc biệt, judo trở thành niềm đam mê và sau này cũng góp phần tạo nên hình ảnh công chúng của ông.

Một câu chuyện thường được kể về thời thơ ấu của Putin xuất hiện trong cuốn sách phỏng vấn First Person, xuất bản năm 2000. Putin kể rằng ông từng dồn một con chuột vào góc cầu thang. Bất ngờ, con vật quay lại tấn công khiến ông phải bỏ chạy. Putin coi câu chuyện này như một bài học sớm về điều xảy ra khi một người bị dồn vào đường cùng và không còn lối thoát.

Theo lời kể của chính Putin, định hướng nghề nghiệp của ông cũng được xác định khá sớm. Khi còn đi học, ông từng đến một văn phòng KGB và hỏi làm thế nào để trở thành một sĩ quan tình báo. Người ta khuyên ông trước hết phải học hành. Putin chọn ngành luật và sau khi tốt nghiệp đã gia nhập KGB năm 1975.

Từ cơ quan tình báo đến chức tổng thống

Từ năm 1985 đến 1990, Putin được điều đến Dresden, Đông Đức, với tư cách sĩ quan KGB.

Sau khi trở về, ông làm việc cho Anatoly Sobchak, người sau này trở thành thị trưởng Saint Petersburg, và đảm nhiệm một số công việc trong chính quyền thành phố.

Khi Sobchak thất bại trong cuộc tái tranh cử năm 1996, Putin chuyển đến Moskva. Tại đây, ông từng bước thăng tiến trong bộ máy hành chính tổng thống. Năm 1998, Tổng thống Boris Yeltsin bổ nhiệm Putin làm người đứng đầu FSB, cơ quan tình báo nội địa của Nga.

Bước ngoặt quyết định đến vào tháng 8/1999. Yeltsin bổ nhiệm vị giám đốc tình báo khi đó vẫn chưa được nhiều người Nga biết đến làm thủ tướng và công khai tuyên bố muốn Putin trở thành người kế nhiệm mình.

Trong giai đoạn đầu của Chiến tranh Chechnya lần thứ hai, Putin tạo dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo theo đường lối quân sự cứng rắn. Mức độ ủng hộ dành cho ông nhanh chóng tăng lên.

Ngày 31/12/1999, Yeltsin bất ngờ từ chức. Với tư cách thủ tướng, Putin tạm thời đảm nhiệm chức vụ tổng thống.

Sau đó mới diễn ra cuộc bầu cử. Ngày 26/3/2000, theo kết quả chính thức, Putin giành chiến thắng với gần 53% số phiếu.

Như vậy, con đường đưa Putin lên đỉnh quyền lực bắt đầu từ quyết định của Yeltsin đưa ông trở thành người kế nhiệm. Cuộc bầu cử sau đó xác nhận vị tổng thống vốn đã đang nắm quyền.

Đời tư được bảo vệ nghiêm ngặt

Trong khi Putin ngày càng xuất hiện nhiều trên chính trường, đời sống gia đình của ông phần lớn vẫn được giữ kín.

Năm 1983, Putin kết hôn với Lyudmila, một cựu tiếp viên hàng không. Hai người có hai con gái.

Một trong những lần hiếm hoi công chúng được biết rõ hơn về cuộc sống riêng tư của họ diễn ra vào tháng 6/2013. Sau khi cùng nhau xem một buổi biểu diễn ballet tại Điện Kremlin, hai người tuyên bố trước máy quay truyền hình rằng cuộc hôn nhân đã kết thúc.

Lyudmila giải thích rằng hai người gần như không còn gặp nhau và Putin hoàn toàn bị công việc cuốn hút. Điện Kremlin xác nhận việc ly hôn vào năm 2014.

Một sự kiện cá nhân khác từng trở thành vấn đề ngoại giao.

Trong cuộc gặp với Angela Merkel tại Sochi năm 2007, Putin cho chú chó Labrador Koni vào phòng. Merkel vốn sợ chó và sau này cho rằng hành động đó là một màn phô trương quyền lực.

Putin phủ nhận việc cố tình khiến bà sợ hãi và nói rằng ông không biết Merkel sợ chó. Câu chuyện cho thấy ngay cả những tình huống tưởng như đời thường khi có Putin cũng có thể được nhìn nhận theo những cách rất khác nhau.

Quyền lực ngày càng kéo dài

Từ năm 2008 đến 2012, Putin lại giữ chức thủ tướng. Hiến pháp khi đó không cho phép ông giữ chức tổng thống nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp.

Trong thời gian người đồng minh Dmitry Medvedev đảm nhiệm chức tổng thống, Putin vẫn là nhân vật trung tâm của quyền lực Nga.

Năm 2012, Putin trở lại Điện Kremlin.

Việc Putin liên tục giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử chỉ là một phần của câu chuyện. Điều quan trọng không kém là ai được phép tranh cử, ai được phép đưa tin và ai có thể lên tiếng phản đối.

Theo Human Rights Watch, đến năm 2026, những người chỉ trích chính phủ, các nhà báo độc lập và các tổ chức nhân quyền tại Nga vẫn tiếp tục bị đàn áp. Dẫn số liệu của tổ chức Memorial, Human Rights Watch cho biết có 1.806 tù nhân chính trị tại Nga vào tháng 9/2026.

Mức độ thu hẹp không gian dành cho phe đối lập được thể hiện rõ qua trường hợp của chính trị gia chống chiến tranh Lev Shlosberg. Tháng 8/2026, một tòa án Nga kết án ông 11 năm 1 tháng tù.

Đảng Yabloko của ông, vốn phản đối chiến tranh, cũng bị loại khỏi cuộc bầu cử quốc hội. Amnesty International đánh giá vụ án là hành động trừng phạt đối với việc bày tỏ quan điểm một cách hòa bình.

Chiến tranh – bản cân đối không thể phớt lờ

Ngày 24/2/2022, Nga phát động cuộc xâm lược Ukraine quy mô lớn.

Hơn bốn năm rưỡi sau, dân thường vẫn tiếp tục thiệt mạng tại Ukraine.

Chỉ riêng trong tháng 8/2026, Phái bộ Giám sát Nhân quyền của Liên Hợp Quốc đã ghi nhận ít nhất 372 dân thường thiệt mạng và 2.349 người bị thương.

Trong tám tháng đầu năm, số dân thường thiệt mạng và bị thương đã cao hơn cả năm 2025.

Đằng sau những con số ấy là những con người có cuộc sống bị phá hủy bởi các cuộc tấn công, chạy trốn và mất mát.

Ngoài ra còn có lệnh bắt giữ của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đối với Putin. Các thẩm phán cho rằng có đủ cơ sở để nghi ngờ ông phải chịu trách nhiệm liên quan đến việc trục xuất và chuyển giao trái phép trẻ em Ukraine từ các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng sang Nga.

Cuộc tấn công Ukraine rõ ràng không diễn ra theo cách Putin từng kỳ vọng. Điều được xác định tương đối sớm là chiến dịch của Nga không đạt được những mục tiêu ban đầu như mong muốn.

Tuy nhiên, việc lực lượng của Tổng thống Volodymyr Zelensky có thể chống trả một cách bền bỉ trước một đối thủ mạnh hơn nhiều cũng là điều khiến nhiều người bất ngờ.

Dẫu vậy, chính Putin – nếu nhìn lại câu chuyện về con chuột trong thời thơ ấu của ông – có lẽ hơn ai hết hiểu rất rõ một người bị dồn vào góc và không còn đường lui có thể phản ứng như thế nào.

Sinh nhật có ý nghĩa gì sau 26 năm cầm quyền?

Những người ủng hộ Putin coi ông là người đã đưa nước Nga trở lại vị thế mạnh mẽ sau những cuộc khủng hoảng của thập niên 1990.

Những người chỉ trích lại nhìn thấy một tổng thống dưới thời của ông mà cạnh tranh chính trị bị thu hẹp, tiếng nói phản đối bị trừng phạt và một cuộc chiến tranh xâm lược đã được phát động.

Những hậu quả được ghi nhận đối với dân thường ở Ukraine và những người bất đồng chính kiến tại Nga không thể được bù đắp chỉ bằng lời hứa về sức mạnh quốc gia.

Những câu chuyện thời thơ ấu, niềm đam mê judo và những lần hiếm hoi đời sống gia đình được hé lộ góp phần tạo nên hình ảnh một người đàn ông kiểm soát rất chặt chẽ hình ảnh công chúng của mình.

Tuy nhiên, trách nhiệm chính trị của ông phải được đánh giá dựa trên hậu quả từ những quyết định mà ông đưa ra.

Vì vậy, ngày 7/10 không chỉ là một ngày trong tiểu sử của Putin.

Ở tuổi 74, câu hỏi quan trọng không phải là ông còn có thể cầm quyền bao lâu.

Mà là:

Có bao nhiêu người sẽ còn phải trả giá cho những quyết định của ông?

Putin wird 74: Ein Geburtstag im Schatten des Krieges