Bài viết của Gregor Schwung

Trump tiếp đón Tập Cận Bình bằng nghi thức long trọng và những lời ca ngợi. Nhưng do các đài truyền hình Mỹ tẩy chay sự kiện, người dân Mỹ hầu như không được chứng kiến những hình ảnh đó. Dường như Trump cũng không nhận ra thông điệp ẩn sau những lời nói của ông Tập.

Chiều thứ Năm, bất ngờ một đám đông phóng viên lớn tập trung trước Cánh Tây Nhà Trắng. Các máy quay truyền hình phát trực tiếp những gì đang diễn ra. Nhưng đó không phải là lúc Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bước vào Nhà Trắng, mà là sự xuất hiện của phóng viên CNN Betsy Klein.

Suốt buổi sáng, Nhà Trắng vẫn chưa thực hiện lệnh của một thẩm phán liên bang được ban hành trong đêm, yêu cầu khôi phục quyền tiếp cận khuôn viên Nhà Trắng cho các phóng viên của CNN, MS NOW và Politico.

Tổng thống Donald Trump đã rút quyền tiếp cận của các phóng viên này từ thứ Sáu tuần trước, với cáo buộc họ đưa tin “tin giả”. Một thẩm phán liên bang sau đó ban hành lệnh tạm thời ngăn chặn quyết định này. Mãi đến trưa thứ Năm, một số phóng viên của ba cơ quan truyền thông mới được phép trở lại.

Để phản đối việc các phóng viên bị loại khỏi Nhà Trắng, các đài truyền hình Mỹ đã đồng loạt tẩy chay việc đưa tin về chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tập, vốn diễn ra đúng vào thời điểm đó.

Trớ trêu thay, những hình ảnh mà ông Trump muốn người Mỹ nhìn thấy nhất lại không xuất hiện trên truyền hình Mỹ.

Trong lúc ông Trump đón ông Tập ở phía nam Nhà Trắng, tham dự nghi lễ quân sự tại Vườn Hồng với màn bay trình diễn của một máy bay ném bom tàng hình B-2 cùng bốn tiêm kích F-22, hay phát biểu chào mừng tại tiền sảnh Nhà Trắng, các đài truyền hình Mỹ vẫn phát chương trình thông thường.

Một sự châm chọc tinh tế

Thực tế, ông Trump muốn tận dụng chuyến thăm này để phô diễn hình ảnh quan hệ gần gũi với ông Tập Cận Bình.

Tổng thống Mỹ từ lâu luôn tự hào rằng ông có quan hệ tốt với các đối thủ của Mỹ và luôn sẵn sàng gặp gỡ họ. Một chuyến thăm thành công của Chủ tịch Trung Quốc sẽ củng cố hình ảnh Trump là một “nhà kiến tạo thỏa thuận” – trong bối cảnh hai siêu cường vẫn còn hàng loạt vấn đề cần giải quyết.

Bề ngoài, mọi thứ dường như tràn ngập sự hòa hợp. Nhưng giữa những dòng phát biểu lại xuất hiện những tín hiệu bất đồng rất rõ.

Ông Trump không tiếc những lời xã giao. Ông nói việc từng đến thăm ông Tập tại Bắc Kinh là một “đặc ân lớn”, và vì vậy việc đón ông Tập tại Washington là một “vinh dự”. Tổng thống Mỹ còn nói giữa hai người có một “tình bạn thực sự tuyệt vời” và tuyên bố sự hợp tác giữa hai nước sẽ “định hình một tương lai tốt đẹp hơn”.

Ông Trump thậm chí đích thân ra sân bay đón ông Tập tối thứ Tư – một nghi thức mà trong lịch sử gần đây, các tổng thống Mỹ trước đây chỉ từng dành cho Giáo hoàng.

Tối thứ Năm, ông Trump tổ chức quốc yến chiêu đãi ông Tập. Đến thứ Sáu, hai người dự kiến tham quan Cục Lưu trữ Quốc gia Mỹ, nơi lưu giữ Hiến pháp Mỹ, Tuyên ngôn Độc lập và Tuyên ngôn Nhân quyền.

Ngay trước cuộc gặp, ông Trump cũng tránh chỉ trích Trung Quốc, mặc dù theo các báo cáo tình báo Mỹ, Bắc Kinh đang hỗ trợ Iran bằng hình ảnh vệ tinh phục vụ các cuộc tấn công nhằm vào binh sĩ Mỹ, đồng thời tiến hành các cuộc tấn công mạng nhằm vào các công ty Mỹ.

Sự châm chọc kín đáo

Về phần mình, ông Tập cũng dành cho ông Trump những lời có lợi và mang tính tâng bốc.

“Chủ tịch Trump và tôi tôn trọng lẫn nhau”, ông Tập nói, đồng thời cảm ơn sự “tiếp đón nồng hậu” và chúc mừng “đất nước xinh đẹp” nhân 250 năm ngày độc lập.

Trong khi đó, ông Trump ngồi mỉm cười phía sau và dường như không thực sự nhận ra sự chỉ trích ẩn sau những lời nói của ông Tập.

Chẳng hạn, Chủ tịch Trung Quốc dường như đang nhắm đến cách tiếp cận “được–mất” trong chính sách đối ngoại của Trump.

“Chúng ta cần hợp tác một cách chân thành”, ông Tập nói. Ông thừa nhận giữa hai nước tồn tại cạnh tranh, nhưng cảnh báo rằng đó nên là “một cuộc đua mà hai bên cùng nỗ lực vượt lên”, chứ không phải “một cuộc chiến mà một bên thắng và bên kia thua”.

Ông Tập nói như thể Mỹ và Trung Quốc là hai quốc gia ngang hàng, cùng có cơ hội giành ưu thế, miễn là họ tránh đối đầu trực tiếp.

Nhưng nếu lắng nghe kỹ, có thể nhận ra một thông điệp tinh tế hơn trong câu nói của ông Tập: “Cái bẫy Thucydides có thể được vượt qua.”

“Bẫy Thucydides” là gì?

Khái niệm “Bẫy Thucydides” bắt nguồn từ sử gia Hy Lạp cổ đại Thucydides, người nghiên cứu cuộc chiến Peloponnesus giữa Athens đang trỗi dậy và Sparta – cường quốc thống trị lúc đó nhưng lo sợ vị thế của mình bị đe dọa trước sự vươn lên nhanh chóng của Athens.

Theo cách diễn giải sau này của nhà khoa học chính trị Mỹ Graham Allison, “Bẫy Thucydides” mô tả tình trạng căng thẳng giữa một cường quốc đang thống trị và một cường quốc đang trỗi dậy, trong đó nỗi lo mất vị thế của bên cũ cùng sự tự tin ngày càng lớn của bên mới có thể dẫn tới những tính toán sai lầm và cuối cùng là chiến tranh.

Allison từng thống kê rằng trong 16 trường hợp cạnh tranh quyền lực lớn trong lịch sử mà ông nghiên cứu, 12 trường hợp đã dẫn đến chiến tranh.

Ông Tập trước đây nhiều lần sử dụng khái niệm này để mô tả quan hệ Trung–Mỹ. Trong cách diễn đạt đó, Trung Quốc được ngầm đặt vào vị trí cường quốc đang trỗi dậy, còn Mỹ là cường quốc hiện tại đang đối mặt với nguy cơ suy giảm vị thế.

Việc ông Tập nhắc đến “Bẫy Thucydides” ngay trước mặt Tổng thống Mỹ, theo tác giả bài viết, là một sự châm chọc rất tinh tế.

Không có nhiều điều mới về thực chất

Việc ông Tập cho rằng “cái bẫy” có thể vượt qua đồng thời có thể được hiểu như một thông điệp gửi tới Washington: xung đột có thể tránh được – nếu Mỹ để Bắc Kinh tự do hành động đối với vấn đề Đài Loan.

Ngay tại hội nghị thượng đỉnh ở Bắc Kinh hồi tháng 5, ông Tập từng cảnh báo rằng cách xử lý sai vấn đề Đài Loan có thể dẫn tới va chạm, thậm chí xung đột.

Theo bản tóm tắt của phía Trung Quốc về cuộc gặp với Trump, ông Tập cũng bày tỏ “hy vọng” ông Trump sẽ xử lý “vấn đề Đài Loan” một cách “khôn ngoan”.

Ngoài vấn đề này, chuyến thăm không mang lại nhiều điều mới về thực chất. Những nội dung quan trọng nhất đã được hai bên thống nhất từ trước.

Ngay sau khi ông Tập hạ cánh xuống Mỹ hôm thứ Tư, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố thỏa thuận gia hạn thêm hai tháng việc đình chỉ các mức thuế quan, vốn sẽ hết hạn vào ngày 10/11.

Về trí tuệ nhân tạo, kết quả cũng đã được định hình trước. Ngay từ Chủ nhật, hai bên đã nhất trí thiết lập một đường dây nóng để xử lý các sự cố liên quan đến an toàn AI.

Ông Trump không muốn đi xa hơn. Trước cuộc gặp, ông tuyên bố muốn giữ nguyên tình trạng hiện tại trong lĩnh vực AI. Trong khi đó, ông Tập kêu gọi hai nước hợp tác chống việc lạm dụng công nghệ.

Đến tối, phía Mỹ vẫn chưa công bố bản tóm tắt chính thức về cuộc hội đàm.

Ông Tập có thể hài lòng

Theo tác giả Gregor Schwung, ông Tập có thể hài lòng với chuyến thăm.

Ông đã thành công trong việc củng cố cảm giác của ông Trump rằng giữa hai người tồn tại một tình bạn chân thành. Điều này có thể khiến Tổng thống Mỹ tránh theo đuổi một chính sách đối đầu mạnh hơn nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Còn ông Trump thì có được một sự kiện ngoại giao hoành tráng để phô diễn.

Chỉ có một nghịch lý: phần lớn người Mỹ lại không được xem những hình ảnh đó.

Mit einem subtilen Satz macht Xi klar, wie wenig er von den USA hält