Bài viết của Pawel Glogowski

Thăm dò dư luận: Đa số người dân Ba Lan ủng hộ trục xuất nam giới Ukraine trong độ tuổi nhập ngũ © Euronews/Paweł Głogowski

Theo Bộ Nội vụ Ba Lan, hiện có khoảng 1,8–1,9 triệu công dân Ukraine đang sinh sống tại Ba Lan. Tỷ lệ có việc làm của họ được ước tính khoảng 80%, gần tương đương với dân số Ba Lan.

Tuy nhiên, đảng đối lập Luật pháp và Công lý (PiS) muốn trục xuất những nam giới Ukraine trong độ tuổi nhập ngũ khỏi Ba Lan nếu họ không có việc làm hợp pháp. Phó chủ tịch PiS Tobiasz Bocheński tuyên bố tại một hội nghị của đảng rằng những người này nên đóng góp cho việc bảo vệ đất nước Ukraine.

Một cuộc khảo sát mới đây của IBRiS cho báo Rzeczpospolita cho thấy: 67,2% người Ba Lan ủng hộ việc trục xuất công dân Ukraine trong độ tuổi nhập ngũ nếu họ không có việc làm hợp pháp.

“Ít nhất một lữ đoàn, nếu không muốn nói là một sư đoàn”

Nghị sĩ PiS Andrzej Śliwka còn đi xa hơn. Trong cuộc phỏng vấn với Polsat News, ông bảo vệ đề xuất này và cho rằng mặc dù người Ukraine không có việc làm chỉ chiếm khoảng 5% số người Ukraine đang sống tại Ba Lan, nhưng theo ông, con số đó tương đương với ít nhất một lữ đoàn, thậm chí có thể là một sư đoàn.

Với 1,8–1,9 triệu người Ukraine ở Ba Lan, 5% tương đương khoảng 90.000–95.000 người. Tuy nhiên, đây chỉ là phép tính toán học.

Hiện không có số liệu chính thức về số nam giới Ukraine trong độ tuổi nhập ngũ thực sự có thể bị đưa trở lại Ukraine. Trong số những người không có việc làm còn có người bệnh, người bị thương, người không đủ khả năng phục vụ quân đội, người phải chăm sóc thân nhân hoặc những người đang thuộc các trường hợp pháp lý đặc biệt.

Bộ Nội vụ Ba Lan phản đối đề xuất

Thứ trưởng Nội vụ Ba Lan Maciej Duszczyk gọi đề xuất của PiS là “phi lý và không thể thực hiện” trong một cuộc phỏng vấn với Polsat News.

Ông cho biết trong số những người không có việc làm, chủ yếu là những người không đủ khả năng phục vụ quân đội.

“Trên thực tế, đó chủ yếu là những người không làm việc tại Ba Lan vì họ đang chăm sóc con cái bị khuyết tật, hoặc những người từng bị thương ở mặt trận và đang điều trị phục hồi chức năng tại đây.”

Duszczyk nhấn mạnh rằng do tỷ lệ người Ukraine tham gia thị trường lao động rất cao, nhóm thực sự có thể bị ảnh hưởng bởi biện pháp này là rất nhỏ.

Ông nói:

“Tôi muốn nhắc lại rằng 900.000 người đã được huy động ở Ukraine. Vì vậy, biện pháp này hoàn toàn không giúp ích được gì.”

Phần lớn người Ukraine đều đang làm việc

Một điểm quan trọng trong báo cáo mới của Bộ Nội vụ Ba Lan là tỷ lệ tham gia thị trường lao động rất cao.

Khoảng 65% người tị nạn chiến tranh Ukraine đang làm việc. Đối với những công dân Ukraine đến Ba Lan trước khi cuộc chiến bắt đầu, tỷ lệ này trên 80%. Trong nhóm sinh viên, tỷ lệ có việc làm lên tới khoảng 95%.

Bộ trưởng Duszczyk giải thích:

“Đây là tỷ lệ việc làm cao nhất trong tất cả các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu.”

Điều này rất đáng chú ý. Trong các cuộc tranh luận công khai, người Ukraine thường được nhắc đến chủ yếu như một gánh nặng chi phí đối với nhà nước Ba Lan. Tuy nhiên, số liệu thị trường lao động cho thấy một thực tế khác: phần lớn người Ukraine đang làm việc, tạo ra thu nhập, đóng thuế, đóng bảo hiểm xã hội và chi tiêu tiền bạc tại Ba Lan.

Cuối năm 2025, khoảng 857.000 công dân Ukraine được đăng ký bảo hiểm tại cơ quan an sinh xã hội Ba Lan ZUS. Trong số này, khoảng 251.000 người có tình trạng PESEL UKR, tức được đăng ký là người tị nạn chiến tranh.

Người Ukraine cũng tham gia hoạt động kinh doanh. Vào giữa năm 2025, khoảng 53.200 công dân Ukraine tự điều hành doanh nghiệp tại Ba Lan và đóng các khoản bảo hiểm xã hội cho hoạt động kinh doanh của mình.

Về mặt kinh tế, một cộng đồng cư dân lớn như vậy có thể là lợi thế đối với Ba Lan, đặc biệt trong bối cảnh nước này đang phải đối mặt với vấn đề dân số già hóa và thiếu lao động trong một số ngành nghề.

Thứ trưởng Nội vụ Ba Lan đưa ra kết luận rất rõ:

“Nếu tất cả người Ukraine cùng thống nhất rằng họ không đi làm, nền kinh tế Ba Lan sẽ đình trệ.”

Cử tri PiS ủng hộ việc trục xuất

Cuộc thăm dò của IBRiS cho Rzeczpospolita, được thực hiện vào ngày 7 và 8 tháng 8 năm 2026, đặt câu hỏi liệu Ba Lan có nên trục xuất những nam giới Ukraine trong độ tuổi nhập ngũ nếu họ không có việc làm hợp pháp tại Ba Lan hay không.

Kết quả:

• 67,2% người được hỏi ủng hộ.
• 43,8% trả lời “hoàn toàn đồng ý”.
• 23,4% trả lời “khá đồng ý”.
• 23,4% phản đối việc trục xuất người Ukraine thất nghiệp.
• 9,4% không có ý kiến.

Trong số những người ủng hộ PiS, có tới 89% ủng hộ đề xuất.

Tỷ lệ ủng hộ ở các nhóm chính trị khác:

• 71% trong nhóm Third Way.
• 58% trong nhóm Konfederacja.
• 53% trong nhóm Liên minh Công dân (Civic Coalition).
• Trong số những người ủng hộ New Left, có tới 87% phản đối ý tưởng này.

Người Ukraine lo ngại điều gì?

Về vấn đề trục xuất, Natalia Panczenko của tổ chức Stand With Ukraine Foundation cho rằng điều đáng lo ngại là một vấn đề pháp lý và xã hội phức tạp đang bị biến thành những khẩu hiệu đơn giản về “trục xuất người Ukraine”.

Bà nói rằng khi đề cập đến một giải pháp phù hợp với pháp luật, vấn đề không phải là “trục xuất tất cả đàn ông Ukraine”, mà là xây dựng những quy định rõ ràng về quy chế bảo vệ tạm thời.

Theo Panczenko, các quyết định hiện tại của EU chủ yếu liên quan đến những người mới xin bảo hộ, chứ không phải việc trục xuất hàng loạt những nam giới đang sinh sống hợp pháp tại Ba Lan.

Bà cũng đề cập đến quyết định ngày 15/7/2026 của EU về việc gia hạn bảo vệ tạm thời cho người Ukraine đến ngày 4/3/2028, đồng thời có những hạn chế đối với một số người mới đến không thực hiện nghĩa vụ quân sự của Ukraine.

Panczenko cũng cảnh báo về tác động đối với thị trường lao động:

“Nếu mất việc đồng nghĩa với nguy cơ mất quyền cư trú và bị buộc phải trở về, vị thế của người lao động Ukraine trước chủ sử dụng lao động sẽ bị suy yếu nghiêm trọng.”

Theo bà, điều này có thể tạo cơ hội cho những hành vi lạm dụng, chẳng hạn như gây sức ép để người lao động chấp nhận mức lương thấp hơn, điều kiện làm việc tồi tệ hơn hoặc không dám bảo vệ quyền lợi của mình vì sợ mất việc và mất quyền cư trú.

Stand With Ukraine Foundation cho rằng không nên áp dụng một quy định chung cho tất cả những người đang cư trú hợp pháp tại Ba Lan.

Panczenko kết luận:

“Những người hiện đang sinh sống hợp pháp tại Ba Lan có thể kỳ vọng rằng quyết định về tình trạng cư trú của họ phải dựa trên pháp luật và hoàn cảnh cá nhân, chứ không phải trách nhiệm tập thể.”

Ukraine không thể tự ra lệnh trục xuất công dân của mình khỏi các nước EU

Theo đề nghị từ phía Ukraine, các quốc gia thành viên EU hiện đang thảo luận khả năng loại nam giới Ukraine trong độ tuổi nhập ngũ khỏi hệ thống bảo vệ tạm thời của EU.

Tuy nhiên, quyết định có trục xuất một người hay không thuộc về chính quyền của quốc gia nơi người đó đang cư trú.

Việc đưa một người trở về Ukraine có thể được thực hiện trong khuôn khổ thỏa thuận tái tiếp nhận EU–Ukraine, chẳng hạn khi người đó không còn quyền cư trú và quốc tịch Ukraine được xác nhận.

Ukraine có thể mong muốn công dân của mình đóng góp nhiều hơn cho việc bảo vệ đất nước. Nhưng việc trục xuất khỏi Ba Lan trước hết vẫn là vấn đề thuộc chính sách di trú của Ba Lan và quyết định của chính quyền Ba Lan.

Hiện nay không có một cơ chế phối hợp của EU theo đó Ba Lan trục xuất những người đàn ông Ukraine và Ukraine tự động đưa họ vào quân đội.

Ba Lan cũng chưa công bố số liệu chính thức cho biết hiện có bao nhiêu người Ukraine đang sống tại nước này là nam giới trong độ tuổi phù hợp, đủ sức khỏe và có tình trạng pháp lý phù hợp để có thể bị huy động quân sự.

Streit in Polen: Müssen arbeitslose, wehrpflichtige Ukrainer zurück?